Weszczak Bolesław

Weszczak Bolesław, naroźił so 23. III 1910 w Łódźi, syn Józefa a Józefy rodź. Szymczak.

Skónči 3 klasy zakładneje šule. Dźěłaše w Łódźi jako dźěłaćer — pokojowy malar; molowaše tež šyldy a transparenty, spytaše tež amaterskeje wuměłskeje twórby.

Před wójnu měješe komunistiske sympatije; w 1927 zastupi do KZM a wot 1930 bě čłonom KPP. Bu zawěšeny w prawach čłona po uderjenju druheho KPP-owca, kotremu tehdy wupadnychu nelegalne druki, štož hroziwše dekonspiraciju. Zachadźenje (bjez dalšich sćěhow) měješe wosobinski tło, hačrunjež w toku powójnskeho přepytowanja funkcionarjo přiwzachu prowokaciju, pak njepřinjesechu druheho dokaza, tuž (wobliću eksistowanja tež swědka wo wosobinskim charakterje incidenta) wersija wo prowokaciji ma so wotpokazać.

W III 1932 powołany do wojskoweje słužby a přidźěleny do 10. pal w Łódźi. Za čas słužby dóstawaše wot KPP komunistisku literaturu, a w 1933 bu na 3 měsacy zajaty jako podejzdrany za powěšenje čerwjeneho transparenta w susodnim 28. psk — pomhaše při jeho zhotowjenju. Po wuńdźenju z arešta swobodźeny z wójska. Dale skutkowaše w KPP, runočasnje dźěłajo jako malar. W 1933 zapisa so do Zwjazka bjezwěrcowych.

Mobilizowany na kóncu julija 1939 do 10. pal. Hromadźe ze swojej jednotku směrjeny na front we wokrjesu Wielunia a Sieradza. 4. IX bu raneny a ewakuowany do špitala w Łódźi, w špitalu přebywaše do kónca XI 1939.

22. meje 1940 bu zajaty wot Němcow a po krótkim přebywanju we lěhwje w Radogoszczy (dźensa wotrjad Łódźe) pósłany do lěhwa w Dachau, hdźež dźěłaše jako jatk we ramach „Mallerkomando" (skupina malarjow). Tam w 1941 (móžne, zo trošku pozdźišo) zezna so z Bogusławom Stępińskim a zastupi do wjedźeneje wot njeho skupiny připóznawarjow Zadrugi werbowanych mjez jatkami lěhwa. Ze Stępińskim sobudźěłaše hač do swojeho přewjeza z Dachau w 1944. W 1943 bu poddany pseudomedicinskim eksperimentam wjedźenym wot dr. K. Schillinga.

W lěhwje so zetka z němskimi komunistami, a wobkedźbowanje jich zadźerženja (sobu-wjazłincej w arešće UB so prizna, zo so njerozeznachu wot hitlerowcow) móhło so wobdźělić na jeho wopušćenju internacionalizma a přichilenju ke narodnym nahladam.

29. apryla 1945 wuswobodźeny přez ameriske wójska. Do kraja wróći so w VIII 1945, spočatnje z transportom sowjetskich wobywatelow přez Linc, Melk, Wieden a Wiener Neustadt, po tym na swójske ruce ze skupinu Polakow přez Budapešt a CSRS do Krakowa. Za čas pućowanja bu wobrabowany přez sowjetskich wojakow; njewuwjedźene je, zo wobkedźbowanje zadźerženja „sowjetskich ludźi" pohłubši w nim distancu k internacionalizmej. Po wróćenju do Łódźe so někotre měsacy lěkowaše, wostawajo na zhrjebanju mandźelki (konduktorka w łódźskich tramwajach), a po tym započa dźěło jako malar. W 1949 jeho zaměstnichu jako kolportera wudanjow PZPR.

W I 1946 zastupi do PPR, najskerje směrjeny oportunistiskimi motiwami. Nalěto 1947 jeho namaka Bogusław Stępiński a přeproša na zetkanje připóznawarjow Zadrugi w Łódźi. Weszczak so wobdźěli na 2 zetkanjach, pak dale njedźerželeše kontakt z tutej wokolinu. Najskerje wójnowe přežiwjenja so wobdźělichu na jeho přiwzaću katolicizma — tajke wuznaće deklarowaše we přepytowanju.

Lěćo 1947 proponowaše swojemu zećej Henrykej Wirje přistupjenje k aktiwnej samostatnostnej skutkownosći; tutón so zhodźeše a hromadźe započałoj skutkownosć wjazanu z malowanjom hesłow antikomunistiskich. Prěnje hesła z olejnej barbu wymalowaštaj lěćo 1947 we wobwodźe Łódźe. Krom malowanja hesłow zhotowjowaštaj tež rukopisne letaki, kotrež přiklejowaštaj na ulicach Łódźe. Spočatnje njepřiwzaštaj žane mjeno, pozdźišo pak podpisowachu swoje letaki słowom „Leśni". Wobsah hesłow a letakow (pisanych něhdy z zmylkami) pokazuje na zwjazowanje patriotiskich a towaršnostnych motiwow. Běchu to tajke hesła jak: „Preč z komunu", „Precz z Bierutem", „Precz z PPR", „Precz z mordercami Katynia".

W aprylu 1949 zwerbowa znajomeho funkcionara MO Bolesława Kocha a jeho mandźelku Janinu.

Dźěłajo jako kolporter strjonowstwoweho tłočenstwa, Weszczak regularnje rano přiwzaše přidźělene jemu tłočenstwo w lokalu Dźělneho komiteta, hdźež wobkedźbowaše njewužiwany powélnik. 28. VI 1949 wunjese powélnik, peredajo jeho Bolesławej Kochej, kotryž je schowa w swojim bydleńku. Na tutym powélniku wućišćachu někotre stow eksemplarow letaka. Dźěl letakow so zdoła rozdźělić, druhi padny při zajeću.

Zajeće B. W. nasta 6. VIII 1949 sćěhi donosa znajomeho Saturnina Staniszewskeho (předwójnske mjeno Marchwiecki; w jednym dokumenće mjenowachu donoseliće jako Stanisław Stankiewicz), kotremu proponowaše zastup do swojeje skupiny. W toku přepytowanja zwěsćichu jeho kontakty z B. Stępińskim a „Zadrugu". Wo zajimje za Weszczaka w tutym konteksće swědča nje jenož přepytniske prašenja, ale tež přewjezenje jeho sprawy do Waršawy. Předzdraha tež jeho zwiski z bywšim 2. wotrjadom Hłowneho štaba před 1939, rozpracowujacym komunistisku diwersiju, čehož pak njedopokazachu.

Z wotsudkom WSR we Waršawje z dnja 19. I 1950 bu wotsudźeny na 15 lět jastwa, 5 lět wzaća staćanskich prawow a wzaće majetka. Hromadźe z nim wotsudźichu Kocha Bolesława a Wira Henryka, kóždeho na 10 lět, dodatnje po 5 lět wzaća staćanskich prawow a wzaće majetka. Amnestija z 1952 zmjeńši karu Bolesławej Weszczakej na 10 lět, a druhim na 6 lět a 8 měsacow. W samostatnym procesu wotsudkom WSR w Łódźi bu Stanisław Wira wotsudźeny (na 7 lět — schowaše bróń syna Henryka) a Janina Koch (5 lět).

Wotbywaše karu we Waršawje (Mokotów), we Wronkach a Nowogardzie. Wuměłnje swobodźeny 14. VII 1955. Wróći so do Łódźe, hdźež so lěkowaše z přičiny zhubjenja strowoty sćěhi přebywanja w lěhwje a jastwach. Bě wobkedźbowany přez MO. W 1957 jako njeschopny dźěłać dosta khorobsku rentu.

Zemrě 13. awgusta 1977 w Łódźi. Pochowany na łódźskim pohrjebnišću na Zarzewiu.

Bě hačrunjež jenož na krótki čas čłonom zadružneje wokoliny; pak jeho sprawa ma wuznam w jeje stawiznach. Sta so wona wěmće za UB bjezposrjednim podaćom k zajeću Stępińskeho (24. VIII 1949), po čimž nasta zajeće Jana Stachnjuka a Janiny Kłopockeje (4. IX 1949).

Bolesław Weszczak z mandźelku Helenu měješe dźowki Henryku a Grażynu a syna Bolesława.

Žórła

Archiwowe

IPN 00231/153 t. 1, Informacja o „Zadrudze", z 21. IV 1950.

IPN BU 0259/478 t. 1, 2 Weszczak Bolesław i inni.

IPN Ld 030/159 Nielegalna organizacja pod mjenom „Leśni".

Literatura

Chańko J., Onufrzak Z. Z dziejów konspiracji młodzieżowej w Łodzi 1948–1953, Łódź 2005.

Grott B. Religia, cywilizacja, rozwój. Wokół idei Jana Stachniuka, Kraków 2003.

Onufrzak Z. Bolesław Weszczak (1910–1977), w: Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956. Słownik Biograficzny, t. 1, Kraków – Warszawa – Wrocław 2002.

Informacije Roksany Weszczak, Sławomiry Wierzbickiej z d. Wira.