Słowjanska propaganda w Ludowej Pólskej 1944–1947, ze wosebitym wuwzaćom róle Komiteta słowjanskeho w Pólskej

Leszek Sławomir Pręcikowski

Lěta 1944–1946 su w dźějach Ludoweje Pólskeje a druhich słowjanskich statow ležacych w sferje wliwa Sowjetskeho zwjazka okresom, kotryž hodźi so smjało wopisać jako „słowjanska doba". Słowjanske mottywy dominowachu tak wnutřnu, kaž tež wonkownu politiku tehdomnišich komunistiskich mocojstwow. Adjektiw „słowjanski" so wužiwaše we wšěch padźach w nimale kóždym wobłuku socialneho žiwjenja. Organom zamołwitym za rozšěrjenje słowjanskeje ideje mjez šěrokimi socialnymi mosami sta so Komitet słowjanski w Pólskej (KSwP), nadźěrnjeny bjezposrědnje přez Ministerstwo wonkownych sprawow. Nimo toho cyły rjad organizacijow tak manipulowanych přez mocojstwo (na př. Pólski zwjazk zapadny, Zwjazk pólskeho wučerstwa, oficielne Towarstwa słowjanskeje přijaznosće, Towarstwo pólsko-sowjetske přijaznosće), kaž tež nastatych jako samostatne socialne iniciatiwy, na zakładźe powšitkowneho tehdomnišeho entuzjazma za ideju sobudźěła a wzajemneho zrozumjenja so Słowjanow (na př. Towarstwo přećelow Druidow Roji, Towarstwo přećelow Łužicy, Towarstwo pólsko-českosłowakskeje přijaznosće, Towarstwo słowjanske abo Pólski institut słowjanski) — prowadźachu žiwu słowjansku propagandu. Słowjanske temy namakawachu wuznamne městno na stronach wšěch wjetših nowinow a časopisow. We sferje wonkowneje politiki krónowanjom tuteje „słowjanskeje" politiki ludoweho stata bě dolho lancěrowana (hačrunjež zakónčena z dospołnym fiasksom — wobjmu wotpoke Kremla) ideja zarjadowanja do hranic Pólskeje pozemkow na zapad wot Šćećina a linije Odry, hač po kupu Rugiju (Roju) inkluziwnje (w ramach programa reslawizacije dawnych słowjanskich pozemkow)¹. Hesło słowjanstwa so sta tehdy nimale doktrinarnym dogmatom, kotryž wuměnješe wšě dźěławosće we sferje politiskej a socialnej. Wažnu rólu w wuhłosowanju — prózdneje, w tehdomnišich politiskich wuměnjenjach — słowjanskeje frazeologije hraješe Pólska partija dźěłaćerska.

Słowjanski mottyw klinčeše zwurazna nuta hižo w prěnjej wozawjenkce PPR, ze januara 1942 lěta, a bě po tym konsekwentnje eksponowany². Zasadnym wuměnjenjom takeho směra wonkowneje politiki, kreowaneje přez PPR, bě geopolitiska poziciija Pólskeje na zapadnej hranicy Słowjanstwa, kaž tež žiwa a stajnje so spinanjeca (njehladajo na zakónčenje wójnskich bojow) antigermanska propaganda Wšosłowjanskeho komiteta w Moskwje (WK). W rezolucijach WK z toho časa so wuraznje prajowaše, zo cilom nadrjadowanym za słowjanske narody po zakónčenju wójny měł być „wjetše zsylnjenje na politiskej a kulturnej bazy wjazow zhromadźacych słowjanske narody" w cilu m. dr.: „mobilizacije słowjanskich narodow k likwidaciji wostankow fašizma"³. Tute zadaća měli so realizować přez rozbudowany system narodnych Komitetow słowjanskich a knježerstwow słowjanskich statow (k čehož namołwjeli rezolucije WK). WK wuhłosowaše tež potrjebu zwołanja powšitkowneho słowjanskeho kongresa, kotryž by wobtwierdźił jeho rólu jako koordinatora słowjanskeje politiki.

Oficielna propaganda PPR dominuje hódnoćenje historyjowych podawkow z "słowjanskej perspektiwy". Jenož "Slovenski triumf" je sovětski zwumjet nad hitlerskimi Němcimi w druhim dźěłowym dźělenju dominował. Prěnje partijne časopisy, z hłownym organom PPR "Wjele" na člěle, wumajały so w artykułach, kiž so wotpowědowachu za słownisku problematiku. Pojawila so pravidelna uměstnovanje tzv. słowjanske rubryki vo wjele pólskich pismikow - asociěrowane kaž z rěžajucymi a propogando-politiskimi taborami, tak tež z opozicijskim ludowym taborom (ZMW RP)⁵. Z propagandom w Słowjewsku sej hižo k wšěm młodźenskim młotom so starali, napohladali so na ideje wo nawigaciji tak rěkany školske kolesine (słowjanske) koła.⁶. Hlasowace běło wo słowjanske ideje we sportu (hasło tak rěkany „słowjanskeho sportu” na tutym polu aktywny běł znany před wojno lekoatleta, wucer naczelnych struktur PPS Jan Mulak) a kulturne žiwjenje krajow.⁷.

Wažnym akcentem tuteje słowjanskej akcji propagandowej bě před wšitkim podkreślany antigermanski akcent. Słowjanscy ideologojo so wo tuchwilu wospjet wuprajowachu: "Pólska sojušćiny nesu suverenny a nezawisły kontrahent w słowjanskim swěće wulkim słowam, kotryž so měrjuje za měrowych susodow a mednarodny sojušćiny so soradnikami. Zahartowany w ogniu walk wuswobodźenskich nowy ruch słowjanska, bu spječatowany wopor krwi i žiwjenja setek tysacow žołnierzy radzieckich i žołnierzy druhich narodow słowjanskich. Pomne śmiertelneho niebezpieczeństwa, kotraž jim hroza ze strony Němcow a mjezynarodnych měrowych wichrjelow, narody słowjanske so prócuja do zaieśnienia sobudźěła. Solidarność słowjanska je ruchem demokratycznym a antyfaszystowskim."⁸. W propagandzie antygermanskej so schodi k přizjewjenju nacionalistiško-rasistowych akcentow: "Ona era, kiž přichodja, nawěsćenje, so słowejsku [...] Po wyczerpanju politiskeje Romanske rasy, po katastrofalnym zničenju Njemcy, so słowjanske narody wokoło Evropy poduja, a to je sila, kiž so zwjetša ličba, ale je jednota, kiž so zwjetša w bitwych polach [...] To je jednotliwość zašćěsćiła, zo so słowjanska zem agresija zjele" wot słowjanskejejejeje.⁹.

Tute historyjowe rozprawy - "wjetski słowjanski-Němski konflikt" - so za tuchwilne zapodaće za tuchwilu tuchwilne polšćinu zwjetša wažnosćeło. Pólska - jako najdalšje na zapad wot Słowejskeje republiky - mała so na dźěłowym stajić ne jen na zapadnej hranicy swojeje cyłosće, ale na zapadu runje wo Słowjanskej: "Pólska je zapadny słowjanski strěžka [...] Pólska, kotruža je najwjetša wažna za znowa znowa njemskimi napadami, je w tutym području kruta [...] geografska pozicija Pólska, kiž ju předloži za zorganizowanje słowjanskeho systema, zo by wobranił pokój za nas Słowjansku a za cyły słowjansku zwěsć."¹⁰.

Tutón propagandowy spektr - Pólskej jako "Přezmor Słowjanskeho vojska" so spytał wužiwać za legitymizaciju, kiž so potom z Waršawym požadanjem korekty póldowych konfiguracijow w obmjezku zachodneho wotřenja. Gimijerski maršałk, so wopytał k rjadowarju Sovětskeho vojska, psal: "Obrana Odra a Lužinska linka je je jenož wažna setka za zachodne maksimalne linie Słowjanskeho městna."¹¹. Pólska je zwěsćiła mjezotu delimitacijowych změn, kiž so wot Greifswalda na sever pokročuje a juž na zapad wot Anklama a Pasewalk - do wotrěwneho pomjatka w Oderbergu (což mělo so polsku stronu zwěsćić)¹². Zwěsćene a přizjewjenja na Pólskej Rugijowe (Roji) abo wot jónu demilitaryzaciju zwěsćene.¹³. Tu so komunistiske postulaty wospjetnje zwrěšćiwali z hesłami słowjanskeho fantastyzma ze Towarstwa Przyjaciołow Drzewidow Roje, Władysław Kołodziej, kiž dźěleli, zo:

Roj - Rana, Rojana,
Svety Słowjanski kraj,
Swoje bratje zapomnjene,
Zdźělenka zaswěćiła...
Bjez wobdźěłanja
Bjez wobdźěłanja
Puć k Wuchodnemu pasej za lućary¹⁴.

Rjadować, hač mjeňša abo wjace prawe hesła za rjadowanje - njepodpěrujće hač móžnosće, zo so propagandowy cil dosćahali, padli na podatnu towaršnostnu pódu a ziskali zwolennikow dla noweje mocy. Słowjanska solidarnost so zwěsćiła jako standard we wzajemnych poměrach mjez Słowjanami mjez městnami (tu domahano so spoljnej politiki na obranu hranic na Odrze a Nysi - eksponowano postanowjenja Słowjanskoho kongresa we Belgradu [XII 1946 r.]: "Cała Słowiańszczyzna na stražy zachodnich hranic Pólskeje" - pisaše tehdy "Głos Ludu".¹⁵); postulowano ustanowienje specjalnych stosunkow medzy nimi. Głośno bě o idei tworzenja „słowjanskeho bloku” w ONZ: „delegaci słowjanskich krajow w prědim rjedźe wuskutkuju pokojsku a antyfašistsku politiku w ONZ”. Zmjenjiwnym dowelom, kak wulkosć słowjanskeho težki a moralwe mocy słowjanskeje humanity politiki na pólskej politiskej scenje dźěleše: „pobědźene w španiskej sprawje”¹⁶! To rěka, zo je Zjednoćena Zgromadźenja NZ w l. 9 II 1946. přiwzaće, kiž słowjanskim čłonom UN- ONZ přispomnjenje njedosaha dyplomatiske zdźělenki z Francijsku španisku a nic k tuteje organizaciji přiwzać, a so zhromadnym boju Słowjanskeho mjeza w Nisce (ale o "Słowjanskej Karintiji" a "Słowejskoj") wotpowědnje, zo so Waše NZ- Zjewje zjednoćiło "Běłowske" wuměnje (takž Bełorusej a Ukrainy)¹⁷. Propagandowy wuměr so tu dźěłała min. prawje a zastupnika prezydenta KSwP- a citować: "Słowjanski rum je forma kolektiwneje zawěsćenja wosebnych narodow [...] Słowjanske dźělenje - Pólska, Jugoslěwska a Čehosłowacija z Sovětskim pakćinom zawěsćeli přijaznjenje, Wašeho pomjatka a Wovojanskeje sopartije. Zawěsćene su pak zdźělene zdźělenki [...] Zjednočene zdźělenki za zawěsćenje ze słowjanskej politiki... za Statut Zjednoćenych narodow"¹⁸.

Wosobinska podpěra za tak rozumjene słowjanske ideje so wo tuchwilu dźěłała. Lětopis schadźowankow Maćicy Serbskeje wobsahuje wšě wažne podawki. Boleslav Bierrut do Słowjanskeho Kongresa napísal pozdravny lisćin: „Odrodzona Demokratyczna Pólska, powróciwszy na odwieczne słowjanskie zem nad Odrą, Nysą a Bałtykiem, podejma mozolne dzieło wobnowy zniszczoneho kraju, swědoma swojich winowatosćow jako zachodni bastion Słowiańszczyzny od strony přeco groźnej němskeho zaborčistwa. Zachowuję mjena swójske z listy ²⁰; "Wěrim, zo waše posedźenje [...] přispomnjenja zostatku fašizma wuskutkuja, kiž tak bolnje uči naše narody z wjele mudrosće a solidarnosće słowneje solidarności"²¹.

Słowjanska propaganda KW w Moskvě a narodnych Słowjanskich kompetencijach (w tutej polscesnej słowejskiej politice) je tutón čas znutřka zachodnjeevropske mjenjenje (nejebjeźdźe anglosaske). W relewantnej relevantnosće so krytiske mnenja za hladajo na tute krajiny. Słowjanska ideja w sowjetskej wersiji bě ostro kritizowana, kiž so na pólskim emigrantskim dźěłu polonski wokoli. Prěnjotny londynski polonijski dzěńnik "Pelski a vojarski děńnik" je tu dźěłał najwjetši polonijski The Polish Daily & Soldier's Daily, za kotrež so w Pólskej (takož wšě nowosłowske) a jeho akcije jako "Pity sovětski stołpik" wotpowěduje zachodnim dźělom Moskwy (přez Słowjanske emigraciske organizacije)²². W pólskich krugach opozycje polityczneje najbardzije znamjene bolo stojiste Zygmunta Żuławskeho, co we artykli pt. Nacjonalizm a rasizm („Gazeta Ludowa“) upozornił před słowjanskim rasistowskim imperializmom: „Dla swěta je wěcu zupełnie wšojednu, hač rasizm przejawi so we njenawi do mitow, hač we pretensijach rase germańskje do władanja nad światem, hač skónčnje we apoteozowaniu rase słowjanskeje a we jakosci speċyficznej solidarnosti narodow słowjanskech. Rasism je znajmjeńša wažny"²³. Słowjanska propaganda, kotrež so na barkach Słowjanskeho Komiteta w Pólskej dźěła, słužila je "stworić awtomatisce tuchwilneho wobkrućenja před narodom, kóždymž so w atmosćinje wopytanej za wobdźěłanje, so stałe elementy na wulkopisanju w Moskvě stwori a program Wašlowskeho wotdziała w Moskvě pohladajće do Wasiluwewskeje sekcije KW. Wasilewska hišće w toku obrad I Wšosłowjanskeho Kongresu (11 VIII 1941 r.), w wygłoszonym apelu wzywała do wspólnej walki całej Słowiańszczyzny z hitlerowskim nadběhowarjom: „Rozgorzała straszliwa walka, walka o jakiej nie śniła hišće stawizny. Walka o swět. W tuteje walce dyrbja stać so kaž jeden wšitke słowjanskie narody”²⁴. Wasylwewski wospjetniki Słowjanska (23-24 II 1944), na kotrejž so Pólskeje Zwisk z Wasilevskimi na čolu připrawił, je přizjewił konkretne nadawke, zo so Słowjanska armija na druhe słowne městna přići, a wotpowědně pólski zdźělene: "Braća Polacy! Přibliža so čas za izwolenje. Armija Ruda [...] Přibliža polsku zdźělenku ["Wolonana Pólska" - L.P.], so z přijaznje ze słowjanskimi narodami".²⁵. Hasła solidarnosti so potom w programowych dokumentach zwěsći (spP- dokumentach, kiž je so wjele wosoliwskih particijow pokazował (najwjetša aktiwita we Wasilewskim pólku) abo so z nimi zwrěšćił)²⁶, rownje jako Pólsku robotničku stronu. PPR bě prěnjej wotjewjenjeja (z januarja 1942.) wopytała k zhromadnej walce polyki, a druhe Słowjanska zdźělenki proti hitlerskim nabywcom. W wotmołwie pisanej: "Lěbski narod njeje wotdźěleny we swojim boju za swoju svobodu. W swobodu zwěsćijami zwěsćijami so ze wulkim dźělenskim narodom wostanja, zo by so Słowje pod křížowym jarmom zesławje wozwolilililili."²⁷. Słowjanske zdźělenje so w druhim programowym zdźělenju PPR "O kóždym boju?" - hdźež je m. dr.: "Susedske a sojušne zdźělenki ze SSRR-jom stajaja so wažnym a decydowanym zdźělom, kiž pojača wažnosć, hospodářsku poziciju a poziciju w Europě. Takż sobliske wuzgrupy za přijaznjenjenjenje a sortěnske zdźělenki so z druhimi słowjeme mjezdźenskimi narodami móhli so zwjazać."²⁸. PPR w 1943 lěta wystosowały bojowe pozdrowienia dla uczestników 111. Słowjanskeho Wiecu w Moskwie.²⁹, a w "Wytycznych za politiske wuměnjenje" (6 X 1945) so zwěsćiło: "Proletariat jako dźěłowa sila w narodoweju zwolennišćiowu wojnu zawěsćeja so na tutym etapu přichodne političke cile [...] [w B:] Grupowanju zwjazka ze Zwjazkom Radzieckim a słowjanskimi dźěłami [...]"³⁰.

Moskowskí mocodawcy kształtujonceho so „noweho ruchu słowjanskeho” za jeho hłowne cile uznali m. dr.: „sylnjenje přećelskeho a wuskeho zwiska narodow słowjanskich z ZSRR […] załoženje wuskich kulturnych a hospodarskich zwisko narodow słowjanskich z narodami ZSRR”³¹Hasła so jako prěnjotny nadawk za wuwjedźenje we oficjalnych dokumentach programowych Krajoweje narodneje rady, Pólskeho komiteta wuswobodźenja Narodowě a układach sobudźěła zawartych medzi Pólskej a Sowietami. Najbardźše wspakultura w "Manifestje pólskeho syćina" zadźeržene tu, hdźež čitaće: "Stanujće se za Polsku, kiž už ničo hrozi... Zdźělenjenje Němskeho inwazije a zwěsćenje tuchwilneje wójny, dowodźa, zo móhli jenož gravitacija wulkije słowneje temy [...] 400 let mjez Poljakami, Poljakami a Bělorusinami, Poljakami a Ruskimi dźěsći trjebał čas trěbne konflikty ze štědoma za obje strony. Hódnoćenje je so w tutych relacijach wotpowiło. Konflikti znikaja přijaznosti a soradnje, kiž so wotzjewjaja wot opcijowych dźěłowych interesow"³². "Budowaniu" owej "tamy" słužyć měł m. dr. "Układ přijaźni polsko-radzieckiej" (zawarty w Moskwie 21 IV 1945 r.), kotryž stwierdzał m. dr.: "Wysokie zarjadowace so Strony budu hromadźe dźěłachu w duchu přećelnosće tež po skónčenju nětčišeje wójny w cilu dalšeho rozwoju a umocnienia wjazy ekonomicznej a kulturalnej mjez obydwoma krajami" (podobne w treści klauzule zawierały tež układy mjez ZSRR a pozostałymi państwami słowjanskimi), a układy zawarte mjez Pólskej a Jugosławią (18 III 1946 r.) i Pólskej a Czechosłowacją (10 III 1947 r.)³³.

Organizaciske připomjaty za priznewjenje Słowjanskeho Komiteta w Pólskej przedstawił je gen. Por. Alexander Siemionowič Gundorow, hdyž je wopytał Pólskej w juliju 1945. Nimało po tim widźenju, w Krakowje - starem posedźenju polskeje slawistiki, so lokalny Słowjanski komitet postaji prof. Jagellonske Uniwersity Tadeus Stanislavovič Grabowski, b. aslawski w Bułgarsku. Waršawa je hnydom so wospjetowaše při pozwolenju nacionalneho Słowjanskeho komiteta.³⁴.

28 VII 1945 we Waršawje odbyło so zetkanje Grupy Inicjatywnej w cilu powołania Komisji Organizacyjnej Komitetu Słowjanskeho w Pólskej, kotremuž przewodniczył minister kultury a sztuki - Władysław Kowalski. W obradach wobdźělichu so tež goście z ZSRR i Czechosłowacji. Dyskusja na zetkanju skupiła so wokoło referatu wygłoszoneho přez Gundorowa, po czym powołano Komisję Organizacyjną KSwP w składzie: min. W. Kowalski, min. Henrik Świątkowski, Jan Wiktor, Wiesław Fijałkowski, prof. Jerzy Loth, prof. Stanisław Słoński, prof. Stanisław Pieńkowski, prof. Mieczysław Michałowicz, płk Edward Ochab. Podjęto tež rozsudk o zwołaniu I Zjazdu Komitetu na 22 i 23 VIII 1945 r.³⁵

Iniciatywny skład skupiny (když je wjetšina tworjachu wysokiej rangi aparatczyci PPR, w tutym dźěl „zahartowanych” w Moskwě dzjalacow Wšosłowjanski Komiteta), kaž tež fakt, zo spotkanjem organizacyjnym KSwF wodil przisłany z Moskwy šef (podporjadkowany bezporednio Stalinowi) KW, potwierdžały decydujucu rolu PPR a sovjetskeho faktora wo manipulowaniu propagandu - politiku słowjansku w Pólskej w owym časa. Słowjanska ideja je so jenož nastroj w rukach komunistow stała, słužbowje jednemu słužbu - podpěru za brutalnu walku za połnu moc w zdźělenju. Słowjanski Komitet we Pólskej je so přiwolił k dźělu 22-23 VIII 1945 we Warsawje na zwěsćenje ličbow na wěčnjach, wucenjach a kulturu, socialnych a politiskich akcijow.³⁶.

Wažna dźěl znatych a hódnoćenych likow polskeje wulkopisaneje so zawěsćiła. Prědkěrjom noweje struktury je prof. M. Michałowič. W prěnjotnym składowanju Słowjanskeho Komiteta so zapodali: profesor Henryk Batowski (I zastupnik prezydenta), profesor Józef Kostrewski (II zašćěpca) a min. w. Kowalski (III zastupnik předsydy), Paweł Dąbek (sekretar Komitetu), člani odbora prof. Jan Czekanowski, Stanisław Fedecki, porucnik Karol Gruszczyński, Jerzy Kornacki, prof. Tadeusz Lehr-Spławiński, prof. J. Loth, pułkownik E. Ochab, měšnik Czesław Oraczewski, pułkownik Kazimierz Sidor, minister H. Świątkowski, adwokat Stefan Wilanowski³⁷. Hewak pozdźišo (w februarom 1946) kaž słowniski dźěł: "za spěšniše a přichodniejsze dźělenja", so KS- wotpowědny wotpowědnik stał: H. Batowski, M. Michałowič, E. Ochab, H. Swatski, S. Vilanowski, a sopjacy rjadowar KS - Sobarska zdźělenki (do 20. II. 1947.)³⁸. Stłóčće so pak ze komitetom dospołnjene a ekstensiwne, tak zo so w 1945-1947., w někajkim časje njewotpowjazane, za kóždy kašćik Henrik Izkovski komitet, jón Grubeski, Michał Pankwič, Prof. Piwarski kazimer, Jan Rabanowski, Eugenij Šir, Stanislav Trojanowski, Polk Węgrovski³⁹< adresa\\ xC4\\ x87a > Hdyž so KSwP- w srjedźanskim časje zapodali, so na srjedźanskim mjezoće zapodać. Prof. Stanislav Arnold - Waršawski Uniwersytet, Waclaw Barcikowski - SD, członek prezydije KRN (do 1952 r.), wicemaršalk Sejmu Ustawodawczego, plukownik Piotr Borowy (PPR), Stanislav Dobrowolski (PPS), Prof. Walery Goetel - wuznamny specialista za zašćěpnjenjenje, twórca naukoweho discipliny, kiž zadźerža bazu přirody a njenih resursow, a přezdźělenje sozologije (l965), Michael Kačrowski - PPS, minister za statusowe w Min. Zdrawjenje, gen Individual Korčic - PPR, sovjetski "delegowany za WP", rjadowar Generalneho Stabaa Pólske, Service Mulecki, Prof. Bronislav Kuriłowić, Zygmunt Latošewski - muzikologista, dirigent Filharmoniske, Henryk Smuga- Ladoš - rjadowar čłonowskih teaterow, prof. Michislav Mulecki (na př. 1946) - sławista, Sygmun Universittt Jagiellonske, Prof. Zygmun Myšlowski - Překładnik UJ, Jan Mulack - znany w mjezdym pólskim lekoatletu Běruta w 1948. r., w časach, kiž móhli so zwjazać jako "prawa-nationalistycki wotchylak", Ožga - PPR, wicedyr. dep. w Min. Wuměty, Wincenty Rzymowski - b. p. sekcije Pólskej KW, člen SD (skutkownje wostawajacy na usługach PPR, od spočatka VIII do IX 1944 r. przedstawiciel PKWN při knježerstwje ZSSR, potom min. kultury a sztuki, potem min. spraw zagranicznych a minister bez teki), Zygmunt Modzelewski - prvi powojenni ambasador w Moskwě, 1947-1951 min. spr. zagr. (prjedy podsekretarz stanu w tutym min., karjeru politisku započał w 1917 lěta w SDKPiL), prof. Leon Schiller - rektor Państw. Wyższej Szk. Teatralny w Łodźi a direktor tamneho Teatru Wojska Polskeho, Wisław Soběrajski (muž Z. Soběrajskij), naczelnik Wydziału Południowo-Wschodnjego w Ministřstwu Spraw Zagranicznych, professor Henrich Raabe - wodny zoolog, 1945-1946 pólski ambasador w Moskwě, dr. Tadeusz Spiss z UJ, professur Henrich Ułaszin z Uniwersytetu Łódzkeho, člen władz tamneho KS. Zmjena na stejišću Sekretarza Generalnego. Skupinu (sw. Trojanowski), a rjadowarja ze Sv. Trojanowski, je Jadwig Kwiatski, 20. II. 1947.⁴⁰

Směrna particiska kontrola nad akcijami noweje poskićeneje struktury gwarantowała wunje weterana w Moskvě, KC PPR- pułk. E. Ochaba a druhe wulgarne funkcionarne znamješko za PPR (P. Dźěłowy powjerch, K, Sidor, E. Syr, St. Trojanowski) kiž smědźawo konsultuje swoju aktiwnosć z přikladnymi PPR- strukturami.⁴¹.

Słowjanski komitet we Pólskej, kiž je wažna struktura słowjanskeje dogmy za zamjezy w lětach 1944-1947, beł so w śćisłej zaležnosti od właściwych władz PPR a Ministerstwa Zamjeznych Spraw, kjer so za sobudźěłcu z KWsP direktnje odpowědne Wydział Radziecki, Wydział Środkowo-Ewropejski (m. dr. přez Władysława Łobodycza) a Wydział Południowo-Wschodni (tu wymienić Mariju Wierną a W.). Skupinski departament za Politiske ministerstvo za Prase a Informaciju. Symž so wot KSwP-a započinał z wobmjezowanja teritorialneho akcije, kotrež su so na WSRR, Srednjoevropskej a Južno-Wschodnjoj Europě dźělił. H. Batowski, kiž je z ramienia KWsP prowadźił sprawu łužycku, wosta so Wiernou w stałym kontakcie a składał systematyczne, okresowe sprawozdania z dźělawosće Komitetu w tutym zakresie. W. Sobierajski popriž so swojom ženou (Zofiu) - kiž do 20. II. 1947. bula kierownik kancelari KWsP - wosta šczególne blisko zwjazany s Komitetom. KSwP z junija 1947 r. je so zwjazał z jugoslěwskimi a bułgarskimi kulturnymi kontaktami, konsultował z wospjetami Słowjanske inicijacije (Słowjanski Kolegium)⁴². Za skontaktowanje z moskiewskim wusměrjenym centrumom w Moskwě dóstał ambasada Pólska w Moskwě, kiž so potom direktnje zwjazali s Komitetom (a prjedy z pólskimi sekcijemi KWW) - Stefan Wędrychowski (połnomócnik PKWN VII-XII 1944r.), Z. Modzelewski (XII 1944-VIII 1945 r.), H. Raabe (VII 1945-IX 1946 r.), Henryk Wolpe (jako charge d'affaires) (IX 1945-IV 1947 r.), Marian Naszkowski (IV 1947-XI 1950 r.). MS- ambasador w Pradze, potom generalny sekretar ambasadora w MŠ a podrjadowanski tajnik a Viktor Grosz (Direktor Departamenta Prase a MS- INF, potom [9 II 1950] ambasador w Pradze.⁴³. Wažne wotpowědy za "słowjanske" słowjanske věci (na př. "łužicka sprawa", sobudźěło z polonijnymi organizacjami a słowjansku emigraciju na Zachodzie) rozstrzygane běchu přez samego ministra spraw zagranicznych w porozumieniu z ośrodkiem decyzyjnym w Moskwie.⁴⁴. Tute funkcije so potom W. Rzymowski (V 1945-II 1947 r.), člen centralnych władz KSwP, a Z. Modzelewski (II 1947-III 1951 r., prjedy [VII 1945-II 1947] podsekretarz stanu w tymže ministerstwie), člen Sekcji Polskeho sekcije KW w Moskwě. Bjezdwěla wpływ na rozprawy we słowjanskich a słowjanskim smjeru za čužu politiku měł tež Jakub Berman. Tón pak mjeńšina svojih političnych rozsudk konsultował z wuměšnjowjom Kremla - Mokotowy. Berman je jako hłowny manifest PKWN- awtor za zamjezny tabor abolijskog programa, kotryž je sortěnar Polskeho zebora za vyzwolenje a soautor za "Manifest PKWN Manifest", kiž je kóždy członek KC PPR- politiskejeho biura - připadnjeny z Gomulom a Romanom Zambrowski na tak rěkany partijne trojke, kiž móže (z Třima trójjoma) najistnje političke wotrozuměnjenja. Napohladowanje z ministerstva zagraniczneho, ministerstva kultury, ministerstwa oświaty a wyszkolnictwa Wěstosćina Pólska Akademija Nauk - kontrolował ne jenož tuchwilne naležnosće (kóždyž je z integralnym dźělom nowosłowjanskeho dźěła) ale a wšěle temporarneje, kotrež su KSwP- sfera zawěsćenja a aktiwnosće (šěrješe zapřijate kultura a soliwna sokcija w tutej materiji) a wokoło, kotrež su trěbnjenje (kulturalne a wědomostne elity).

Ze strony PPR skutkownosć Słowjanskeho komiteta we Pólskej so nadźeržali a kontrolowali Wydział Zagraniczny KC (WZ KC PZPR) a wotpowědne wotdziały wojewódzkich komitetów tuteje strony. Wosobinski patronat nad nad pólskimi nowoslowjanskimi akcijemi měješe Ostap Dłuski (Adolf Langer), wjelelětny nawoda wotrjadaału Zagranicznego a czołowy propagandzista w aparacie PPR, redaktor naczelny „Głosu Ludu”. KC- zdźělenki za zakónčene programy, kotrež su kWsP- plany zawěsćene, su so w statutowym organu kompetentneho kompetenta - "Słowinski dźěła", kadrowe zdźělenki, a wotpowědne - wuliča KWsP- status⁴⁵.

Skupina, jako integralny dźěl "Noweho słowjanskeho rucha", je so wot Moskwy zawěsćiła, a wosebje wot prezydenta W. S. Gundorowa (kojž je wosobinje manituje stworjenjem nowosłowjanskeho pomjatka za Pólskej) a generalnym tajnikom W. Walentina W. Močałowa. Słowjanski w Belgradje (8-11) XII 1946 r.) so potom wot Sekretara generalneho Słowjanskeho Komiteta (OSK) w Belgradje Igora Miedwiediewa. Hdyž so te najwjetše wažne akcije z Kremla (z Stalinom) zwěsćił, so potom ideologiske nadźělenje započinało. Dyrektywy Kremla so přez ambasadu w Moskwi přez Pólskeje Sekretariat dospołjaja, a wotkowne naležnosće so wot ministra za zakónčene naležnosće zwjaza. Struktury KSwP so dubbbliwaja, dokelž do spočatka 1947- r. - to r. je kóždy čas do konwertowanju Wašlowanskeho výbora w Globalni (11 XIII 1946) a wotkownewanje Słowjanskeho Komiteta ZSRRR (27 III 1947) z pólskimi kW (kóž so čłonami dźěła KSwP)⁴⁶.

Hdyž so wjacore wobdźěłanske jednotki wobsydnika wobsydnika, nowosłowske akcije su so direktnje zajimowachu so: Ministerstvo za wodźenske administracije, Ministerstvo za informaciju a Propagandu, a tež Ministrowy pomocnik - w pochodnym dźělu z zhromadjenej arhiwalneje dokumentary⁴⁷.

Akcije komiteta w Moskvě a Waršavě słužały "rozmožnjenje" polskeho towaršnosće a maće móhł wjele dźěle polskeho zjawjenja za ideju socialistiskeho dźěła, bazowacy na sovjetskim modelu sociě- političanskeho rozwinjenja. Słužby so słužali komunistycznej ideologiji a praksijom sociologije.

Swoistym fenomenem ruchu nowosłowiańskieho bě to, zo na czele kontrolowanych přez komunistów struktur staji so prof. Michałowicz, čłowjek z najbližszeho otoczenia Józefa Piłsudskeho, od časow mjezywójnskeho časa zwjazany z organizacjami wolnomularskimi - wukonjacy rólu w strukturach masonerii pólskeje předńu rólu.⁴⁸. Zdělenje tak znatych a hodnoćenych wobrazov kulturalneho a naukoweho zwuka vo připravach Słowjanskeho Komiteta vo Pólskej je zvěsćilo, že mnoho polskih elit nerozumjelo, zo nova struktura je len sprytne politično manipulacijo. Zatimka komunisti, ki podpirali "słowjanski pokret", so videli v tem orodje za širjenje internacionalističnih gesel in sowjetizacijo polskega in drugich slovjanskich družb.

To, zo pólski swět kultury a wědy, zwjazujo swe nadzieje z tymže ruchem, tkwił w zmylku - pokaza so hižo po wutworjenju KSwP, hdyž to górnolotne idee zderzyły so z brutalnu woprawdźitosću politisku okresu stalinowskieho. Wypada tu tež odnotować fakt, zo ogromna wjetšina skutkowarjow b. Komitetu Słowjanskeho w Pólskej wolała wuwostajić milczeniem fakt swojeho wobdźělenja w dźěłach ruchu nowosłowiańskieho w Pólskej, hač prjedy Komitetu Wšosłowjanski w Moskwie. To, zo pólski swět kultury a wědy, zwjazujo swe nadzieje z tymže ruchem, tkwił w zmylku - pokaza so hižo po wutworjenju KSwP, hdyž to górnolotne idee zderzyły so z brutalnu woprawdźitosću politisku okresu stalinowskieho. Wypada tu tež odnotować fakt, zo ogromna wjetšina skutkowarjow b. Komitetu Słowjanskeho w Pólskej wolała wuwostajić milczeniem fakt swojeho wobdźělenja w dźěłach ruchu nowosłowiańskieho w Pólskej, hač prjedy Komitetu Wšosłowjanski w Moskwie. To, zo pólski swět kultury a wědy, zwjazujo swe nadzieje z tymže ruchem, tkwił w zmylku - pokaza so hižo po wutworjenju KSwP, hdyž to górnolotne idee zderzyły so z brutalnu woprawdźitosću politisku okresu stalinowskieho. Wypada tu tež odnotować fakt, zo ogromna wjetšina skutkowarjow b. Komiteta słowjanskeho. W tutym pokročowanju swoju akciju su sej snano w kóždej kategoriji "bóčne" dźěłoweho zjělenja bjezka namakali, dokelž so na tutej časownej časownej časownej časownej časownej časownej snanosće njehodźi so w biologijowych akcijach kóždym dźěłać (kiž so potom dźěła wo tuchwilnej naučni-kulturnej eliti, druhe H. Batowsku) abo w specijalistycznym wuwjedźbnjenju, kotrež je ličby polskeje wědy. Prof. Batowski njeche so z nim rozmołwić. Zajimawy je fakt, zo ani „ludzie mocy" - ówcześni oficjele politiski - njewuwzaja barz mocno pomjatuwać o swojim udzjale we robjotach ruchu. O swojij robocie we Wšosłowjanski Komitecie hač KSwP praktisce njewuwzaja spominati žodni z jichnych aktywnikow a sobudźěłaćerjow.⁴⁹.

Hłowne cile, kiž stoja před Komitetom w Waršawskim sadźenju, so na waršawskim sadźenju zapodali. Stłóčenski program w referatu "O nadawkach a cilech Komiteja" je zwěsćił, zo Hłowinski wotbor budźe "pomjetanje słowjanske ideje mjez mjenom, započinanje Słowjanske wučadnice a přikazowanie słownišćiny a dźěłanje so ze słowjanskimi skupinami, kiž se naučaja ze slovenskimi mjezdźenskimi pogadamy" wotpowěda. ⁵⁰. Podług ministra Świątkowskeho „w dziedzinie politiskej Komitet budźe prócowaše so do uczucioweho zbratania so naroda pólskeho z innymi narodami słowjanskimi [...] podpěranja hospodarskeho sobudźěła”⁵¹.

Hdyž so wšitke njegatiwne aspekty zapomnjali, ki so legli u podstaw rodźaceho so polského odłamu ruchu nowosłowiańskieho - wopomnjejo o tutym, zo hłownym jeho celem politiskym bě skutkowanje směrjace k podrjadowanju Pólskeje moskiewskiemu centrum - njehodźeće přez móhli móhli móhli móhli móhli so w marjenju Słowjanskeho Komiteta w Pólskej nałožić. Jednu z najznatinišich inicijatorow KSwP je bula idea wsparcia nepodpěrjomnych dźělowych dźělow Łużyczan. Słužbowa opcija je zhoniła wjele wspakultura, kaž w polšćisce, a wšě nowosłowske hódnoćenje. Iniciativa hižo njeby so efektiwne rozrisanje dowoliła, ale je někotre z wjetšich wusměrjeń w Moskwyj podpěruja. W tutym času je słužba přemožbiła wjele emocijow w pólskim političkym elitom (takž so wot zachodnych komunistow wopytała). Wynikało to z odrodzenia so ideje powrotu Pólskeje na stare piastowskie zem nad Odrą a Nysom Łużyckom. Hišće we čase nimśkej okupacije prozachodne politične skupiny, spojene s Delegaturou Knježerstwa na Kraj, so Łużycki Narodny Komitet załožiły, coby ideju odradźenja Lužic - jako kraj spojenej s Polskou - propowac. Tomu słužili (od 1942 r.) konspiratorowe czasopisma, kiž su so za Łužičanow słužili: kaž w polšćisce "Sprawy Łužiske" a němčinske "Wendischer Bote"⁵². W "Memoriale" owego Komitetu (z 20. X. 1942.) pisano: „[...] z lóźenjom zwracaliśmy oczy a ruce ku Wam [...] Pamiętajcie o nas, hdyž přijdzie hodźina rozrachunku, spomnjejće, zo zwonka Nisą, kotraž je Waszą naturalnu hranicu), leža zem, tež słowjanskie, kotrež prócuja jako wolne kraj zachadźić w skład Imperium Polskeho”⁵³. Spośród skutkowarjow pólskich w Zwjazka Radzieckim najwjetši zajim za łužisku naležnosć přejawjowaše W. Wasilewska.

Hdyž so Srědske vojske I Ukrainskeho fronta zwěsćili, je so nadzieja na zwisk z Polšćinou zwjazala. Njemske pady a přichod na srbsko-słužbskim krajišćinach słowjanskich zwolenskih armadow stała so impulsom, kiž dźěli srbske nepodrobne dźělenja. Powšitkowne zdźělenki, kiž trjebajo abo swoju suwerennosć - Antifašistske zwiski Serbow Lujickich "Domovina" w Budyšini, abo přizamknjenjenje Srbskeje Serbije k Čehosłowacu (nitu hišće nowu, wušmórnjene, wušmórnjene na Versajsku 1919) - Dwuma memorandumom za ZN, kiž so žadaja za Serbo-Luizian⁵⁴. Serbscy skutkowarjo wołachu, zo by sprawa suwerenosć Łužicy bě porušena na měrowej konferency. Łużycki Komitet Narodowy (Serbski Narodny Wubjerk) wysłał delegaciju do Londynu na inawguracinu sesiju Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych (rozp. 11.I.1946 r.) z próstwu o zajeće so losem Łużyc. Tuta akcija budźe w česke wšelake podpěry (Towarstwo Prijatelow Służby - Přewodnicjacy Jozou David a Centralny komitet za pomoc Lužickim Serbom) a w pólskim słowjenofilskim woknje⁵⁵.

Słowjanski komitet we Pólskej - wosebje jeho krakowski wotdźěl - pokazowaše spočatnje wulki zajim naležnosću łužisku. Z iniciatywy skutkowarjow Komiteta, profesorow T. St. Grabowskeho a J. Kostrzewskeho, powołano tam Towarstwo přećelow Łužicy. Popularizowała so wěda wo žiwjenju a dźěle najmenšeho słowjanskeho naroda. Specielny korespondent KSwP56 přiwěsłował z dźěłowych činijow, kiž su so na dźěłowym powjerchu na dźěłowym dźěłowym powjerchu dźělilił.

Podjęcie přez Pólsku kwestii lužickej bě tehdy naležnosću nje ćerpjacu zwłoki po na przesadne zaangažowanie so w tutym směru Pragi, wuhłosowacej program zwjazka Lužic z krajom českoslovackim. Problem tón sygnalizowali polscy korespondenci wojenni Edmund Osmańczyk a Mieczysław Zarzycki, kotřiž w juliju 1945 lěta, dla pólskeho MSZ, sondowali na Lužicach perspektywy rozwoju naležnosće serbo-lužickej.⁵⁷. Zdźělenka polšćina zwěsćiła přez L VI 1945 r. (z dźěłowym towarstwom Słužby, kiž so wot Vladimira Mjescal) "Memorandum Lužinskih Serbow, słowjanskeho naroda w Njemčinach, kiž trjeba woswobjenja a přiwjazanja k Čěhosłowaciji." Wopomnja so, zo by wjele mocow, na spokojnej konferenciji, wuzwoliły, njewidźomne stworjenje njewidźomneho dźěla, kiž je z Češkosłowaškom tesno zwisk z Čěhosłowakami, na lince Kwisy a Bobrow, přewjesćeli (tak zo so wosebity narěsći polsku zwěsćenje po tuchwilnej instalaciji) wuskutkuja. Wskazywało to wuraznje na wola wužiwanja přez Prahu łužiskeho problema jako elementu przetargoweho w rozgrywkach terytorialnych z Pólskej (w kontekście pretensji terytorialnych Czechosłowacji do Ziemi Kłodzkiej, Śląska Opolskeho, Zaolzia, Spiszu a Orawy). Wobec trajacej w tutym okresie otwartej zbrojnej agresji czeskiej na Śląsku Cieszyńskim, zjednoćenej z přesćěhanjemi ludności pólskeje po czeskiej stronie hranicy, postulaty takie dyrbjachu wywoływać rozsudźenu wopor a wopor.⁵⁸. Lužiske organizacije so w lužisce 1946. zjednotile za Lužisku Narodowu Radu, kotraž so wothraće jako dźěl Włady - zastupowanje nepodpěrowanych Šužow. Teżke pročeske (ks. Jan Cyź, Jurij Cyź) a propolske (Paweł Nedo a dr. Jan Cyź) prysli so wopytali. Pólskopřećelne pisma Rady so wopytali z Polskimi "diplomatskimi wužiwarjami", kotrež so zwěsćichu w Waršavě słužbske delegatury, na čołowom dźěle woj. Delanow-Koćka. Wobliću jasneho njedostatka realneho (zwonka wyražaniem ogólnej sympatii a wspierania - bez konkretnych wobowjazkow - „słusznej naležnosće”) zaangažowania so Czechów po stronie łužyckiej i stopnioweho zwrotu skutkowarjow łužyckich w stronu Pólskeje (wo čimž swědčeše postulat połneje njewotwisnosće [naprěmnjeny w memorandum ze januara 1946 lěta], a nie kaž hač dotal - federacji z Czechosłowacją) - koncepcja wsparcia prócowanjow łužyckich i utworzenia propolsko nastawioneho kraja słowjanskieho na zachodnich granicach kraja pólskeho wydawała so pokusna. Ale jenož sobudźerski zdźělenk so ze srbskimi nepodpěrujaćimi organizacijami rěče wopytał waršavawsku taktiku čakanja, kiž je žarko podpěrujił srbske słužby.

Słowjanski kompetent w Pólskej je so přizwolił (kontrolowany) liberalizowany program za turbowsku akciju. Prof. H. Batowski, kiž je systematycznie analizował słužbowe problemy za Pólskej MWW, jenož Słowjanski komitet w poljsku podpěrujił a Wašnjowu a Słužbowsku pismikowsku lisćinu.⁵⁹. Przi Komitecie utwórjono wosebity referat łužycki, a jednotliwe oddziały a indywidualni skutkowarjo KSwP udzielili sprawie łužyckiej daleko idźaceho wsparcia. Trybuną idei wolnych Łużyc stało so w owym času „Žiwjenje Słowjanskie” (organ prasowy KSwP), kjer liczne nastawki informowały na běžnje o walce Łużyczan o samostanowienie.

Podpěra za walku Serbských Łużyckich za swobodu wotzjewiła "Statut Słowjanskeho Komiteta w Pólskej". Blizu Słowjanskeho Komiteta w Moskvě, Belgradu, Sofiji a Pragije je so jenož Słowjanski narodny komitet w Budišišiše wopytał jako jedyn z tych, z kotrymi KSwP "sootpowěduje a zawěsći cisłe kontakty"⁶⁰.

Słužbowy problem je so wot tuchwilneho wospjetowanja wotbora. Mjez I a II- zwjazanymi komitetami je so 10- wospjetnych radow prezydijow KSwP-ja, kiž so na słužbowej problematice zadźeržały. Wot druheho zwiska je k wotpowědnej wotpowědnej rezoluciji akceptowane, kiž mjez I a II- zwja. wotpowěduje "Něšim bratom" wotpowědnemu titlu. "Srcutne powitanje do serdeczneho přijima w Pólskej pokazuje sympatiju za narodne aspiracije a kulturne wuslědki [...] je wohotny w tutej słužbi podpěru podpěrować, ale so jenož gesty podpěrujały. Z- za nepřátelske nastajenje Kremla za samodefinowanje ličbow, polske akcije su jenož manifestować. Njemóžach ani přistupnosć słowjanskeho kongresa w Belgradje (gruďen 1946) kopěrować, hdźež so słužbowe akcije jenož njeoficjalno přizjewiły - "njepřizjewjez formalneho přistupa na sadźe" w konwencijach. Wokoło hižo zdźělenki H. Batowskeho u władz Komitetu Wšosłowjanski (potom Komitetu Słowjanskeho ZSRR), Komitetu Ogólnosłowiańskeho hač radzieckiej ambasady o poparcie dla walki Serbów Łużyckich nie přiniosły žadnych efektów. Przewodniczący KW gen. Gundorow i KO gen. Božidar Maslarić odnieśli so z hłuboku woporom do zabiegów Batowskeho (Maslarić zalecał samo likwidaciju towarzystw prołužyckich w Pólskej a Czechosłowacji). W tutym připadku, wjetšina přełožka je poprawna, ale warto zachować oryginalne formy nazw instytucji a nazwisk, zo by wuhibnyć so nieporozumień. Nimo toho, "Komitetu Ogólnosłowiańskeho" móže so przetłumaczyć jako "Ogólnołużyckeho Komiteta", ale w kontekście stawizniskim lepiej zachować originalnu formu. Sovjetske komandatury na słužbach su sugerowali srbo-lužinske akcije za "fašistowe tendencije" (sic!)⁶¹. Z Moskwy, za pośrednictwom m. dr. Z. Modzelewskeho, wywierano na KSwP naciski, by tón poniechał nadmierneho angažowanja so po stronje Łużyczan⁶². KSwP- a w tutym padźe su so pokročowale, hdyž so zwěsćene pósłanja wot słužby wottřěli.

KSwP- zdźělenki KSwP- woprawdźe a wotdziały woojionow (krakowski, znanski, wroclawski) so na dźěłowym tuchwilu aktiwizowałe nacionalne aspiracije ze Srbskimi Serbami. Spěšnje so rozwijało, akcije su so Krakowske přijaciow- towarstwa Słužby. To so přihotowało, např. akciju, kiž dóstała podpěru za snanojenja, dźělene přez ZNS (na tuž so apel na 14 Wojewiki a 23- dźěłowe RN, kiž so z přihódnjenym akceptom sćehnje.) Nastupom tuteje akciji dósta apel, ki je so narodne rady wot RP- dźěła wo podporu za lužicku sprawu na mednarodnej scenje. TPŁ w Krakowje wystarało se u ministra Oświaty o 10 stipendijów prema Łużyczanom, ki chcej studować w Pólskej. Skierowano takyž memorial podpěru za Lužicam na ruce prezydium KRN.⁶³.

Słowjanski Komitet w Pólskej, kiž so wodźeli za propagandowe preferencije dźěła, je hódnotowu internacisku soparaciju wopytał - ličce kontaktow z emigratorskimi słowjanskimi organizacijami (na př. z Kongresom Słowjanskej Ameriki, na kotrymž dźěli Polak Leon Krzycki; słowjanskimi organizacijami w Australiji abo Južnej Americe). Skupiny so m. dr. na sadźe III. kongresa Wšechsłowskeje Ameriki (20-22 IX 1946) zwěsćili a prezes Kongresa - Kritski je so wopytał w Pólskej⁶⁴. KSwP je do Pólskeje přibył angielski slawista, profesor William Rose z Oxforda.⁶⁵. Bližko so bene z mjensowskimi polonijnymi a słowjanskymi mniejszosćami w západnij Europie, Kanadźe a nawetki w Chinach. Na boku trěbno dodać, že Komisija se domahala prava hodnotenja słowjanskich emigracnych organizacijow, podawajo jich program swojim specifiskim cenzuram - dźělejo je na „demokratiske" a tak rěkane „reakciske", co bolo základom pre navazanje spoluprace s nimi, alebo ne.⁶⁶.

W 1945-1947 je so kontakty w nowosłowjanskim ruchu rozwijali. Přez Wydział Zagraniczny PPR (O. Dłuski, tow. Spychała) so stały kontakt z KW (potom Komitetem Słowjanskim ZSRR) a moskiewskim centrum za komunistiske rozprawy (tj. Wszechzwiązkową Komunistyczną Partią [bolszewików]) i pozostałymi narodowymi Komitetami Słowjanskimi.⁶⁷. Dźělenje KW w Moskvě w Pólskej 1946. dóstało sej A. W. Suchomlin, pluk W. W. Močalov, Prof. A. R. Žebrak. Cil připrawić na prikazowanje a nadawki Słowjanskeho výbora, priprawjenje wostrojejejejejeje sopartiw mjez Słowjanskim komitetom w Pólskej a Wšosłowjanskim komitetje w Moskwi. Přizjewjeła je so do Moskwy z posedźenjom (23. meje) - "za zdźělenki wo organizacyjnych delegacijach a metodach kulturneje polsko- soradskeje sobudźěła, a za přibližne znanje wo dźělawosće Komitetu Wšosłowjanski", a tuž de facto po instrukcje od towaršow radzieckich - delegacja KSwP, w składzie: prof. Michałowicz, prof. Batowski, poseł Wilanowski i Z. Sobierajska.⁶⁸. Pólska delegacija je so zhotowjeła na "Brotislavske" datumy Cyryla a Metodeja - "Apostołów Słowjanskeho městna" - zorganizowane wot Słowjanskeho čekosłowanskeho Komiteta w Děvini (Devina) w kóždym městnje, hdźež je so Wulki Moraw Stajała). Lěto 1947 wiceprezydent KSwP profesor M. Helwski a rjadowar J. Cwiatski Wopytał zdźěwje konsultować z krajowymi słowjanskimi komitetami. Słowjanskemu Jugosłowjewju su so wo tutym problemu tež učastnicyli prezydent a generalny tajnik OS K - gen. B. Maslarić a red. I. Miedwiediew a prezes Komisije Słowjanskeho Jugosłowjewja prof. Stevan Jakovliević. W tutym času so m. dr. zasady spolupráce medzi redakcijom "Života Slavjanskoga" a pismom KSJ "Slovensko Bratstvo" pogadali. Přichodne konsultacje - hdyž chceće wzady skontaktować - so potom w Sofiji zdźělene zdźělenki wo KS: Georgim Petrovym, Krumem Velkovym, Georgiim Michajlovym, Stellom Błagojevovym, a delegatami Bułgarske Akademije Nauka a Słowjanskeho Instituta při Sofijskoj uniwersitete.⁶⁹.

Słowjanske akcije, kiž so rěkaja za słownisku propagandu, w atmosće - po wulkim čase hitlerowskeho terrora - entuzijazmu za slovensku soparaciju, so potom na někotre městna inspirowachu. Mnohliwne socialne organizacije, kiž wěsćija solidarnosć solidarnosće wuwijenja, solidarne. Te so zwjetša dźěleja a so wužiwa za natwarjenje aparata, kiž rjaduje propagandowe tajne hesło z "hotowosću z hydrogramom fašizma a germanskeho imperializa". Spośród mnogich efemeryd słowianofilskich warto wspomnieć m. dr.: Towarzystwo Przyjaciół Drzewidów Roji, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Czechosłowackeje (powołane de facto bez zgody władz) hač utopijne ideje głoszone přez Józefa Mestwina-Musiałka (kotryž w noweje sytuacji politiskej próbował kontynuować swoju dźělawosć wšosłowjansku z okresu mjezywójnskeho)⁷⁰. Władze jara zručnje wykorzystywały w celach propagandowych tež organizacje z utrwalonym hižo dorobkiem stawizniskim, kaž na př. Zwjazk Nauczycielstwa Polskeho. Głoszone přez tutu organizaciju hasła solidarności słowjanskej a inicjatywy podejmowane w ramach tak rěkany Kolegium Słowjanskeho ZNP běchu kalku programu realizowaneho přez KSwP; a cyłu tutu organizaciju starano so wužiwać do infiltracije pedagogiskeje wokoliny a zaćahnjenja tegož w realizaciju programów knježerskich. . Władze jara zručnje wykorzystywały w celach propagandowych tež organizacje z utrwalonym hižo dorobkiem stawizniskim, kaž na př. Zwjazk Nauczycielstwa Polskeho. Głoszone přez tutu organizaciju hasła solidarności słowjanskej a inicjatywy podejmowane w ramach tak rěkany Kolegium Słowjanskeho ZNP běchu kalku programu realizowaneho přez KSwP; a cyłu tutu organizaciju starano so wužiwać do infiltracije pedagogiskeje wokoliny a zaćahnjenja tegož w realizaciju programów knježerskich. .⁷¹. Słowjanski komitet we Pólskej je so aktiwny učastnicył w organizaciji a sadźejach za prěnje wobojne zgromadźenje (Kongresa) w Słowjanskim sadźenju, kiž je w kóždym dźělenju w Jugoslowem stołóčaku 1946 r. w Belgradzie, a wotwojowacy su na tutym městnje zawěsćeni, hdyž so KW - Globalsłowjanski komitet.⁷².

Tuta pólska słowjanska propaganda w lětach 1944-1947 bujnie rosła, ale na prelomje 40- j a 50- dźělnej dobe upadła z přičiny mednarodnych podawkow, na kotrež so tedyšnje polšćine wotpowědowałe, wždy nikłym abo žadyn (m.i. eskalatorski chłodni konflikt, konflikt w marjenju same Słowjenice a njena stalinizacija, nowa politika Stalina a politika k satelejskim krajom - tak rěkany "ženosć"). Słowjanski ruch, kiž zwjetša eksponuje narodne pierwiastki, je so přez to, zo je Stalin zwrěšćił, za bolšewiki propagandy proletarianskeho internacjonalizma, přestal a wottud přetorhnył.

Słownik słowjanskich poćahow, pokazuje, zo oficielna propaganda "solidarności" mjez Słowjanami njewotpowědowaše woprawdźitej politiskej situaciji w relacjach mjez nimi. Po skónčenju II swětoweje wójny so pokazachu so wohnišća ostrych konfliktow teritorialno-narodneje powahi mjez jednotliwymi narodami słowjanskimi. Agresivny postup přećiwo Pólskej - a polščinsku ludnosć, ki so na dźěłowym dźělu přebywała - je Čehoslovanska přišła, kiž so na wokna wobdźěła (podpěrujace Kreml) na obmježku, zwjazanu z polskimi mježami. W zachodnich konwencijach so wokoło bojowachu z ukrajinskimi nacionalistami, kiž dźěłajo na natwarjenju njewotwisneje Ukrainy. Swobodne im přeśladowanje ciwilny - słowjanske ludnosti w Ukrainje. Rjadowakonosće Organizacija Ukrajinskich Nacjonalistow a Ukrajinska Powšitkowna armija zwrěšćiła spěšnu akciju na jugo-wschodnych ruběžach Polskeho stana, a tež na pogranicznych terenach wschodneho Słowacija. Politiski program nacjonalistow a forma dźěła je so direktna hrozila za teritorialnu integralnost Polskeho (hižo okročena po zhubjenju kresow). Ukrainskje akcije, kotrež so kontynuaciju politiki ludobójstva - zničenje polskeho naroda (započatkowane w časach II swjatowej wójny za přizwolenjem niesłowiańskich sojusznikow - hitlerowskich Němiec), so museły wostrować reakcju polskych władow. Efektom toho běchu wupokazanja Ukrajinčanow a Łemkowskeho luda w ramach „Akcji Wisła“. Tuta akcija je so wowjetša za kóždu ukrajinsku populaciju hódnoćela, kiž njepodpěruje akcije nacionalistow, ale je so w tuchwilu znutřka zwrěšćiła. Akcije z objema stronami so njebědło ani solidarnosć "słowjansku solidarnosć" ani zwěsćenjenje zdźělenja mjez polskimi a ukrajinskimi narodami. Přinušene posedźenja so tež wjelebneje dźělenskeje skupiny zachodnych krugow Ukrainskeho a Solidarskeje a Litwy. Tu so narodowu wotpowědnje změniły, tak zo so słowjanski element njepłaći. Hdyž je jugosłowianska federacija zwrěšćiła "jedinost" wot jugosłowianskeje federacije, so ju solěwska propaganda zawěsćiła za wspakultura solidarnosti, hluboka patologiska spjećstwo, konflikty a njenawisć so zhotowała, a tutu zwrěšćenu ideologiju je so jenož pokazował po patologije komunizmu. Hluboke risy na propagandoweje "jednotli" w słowejšćinach so w bułgarsko-makedonskich relacijach tež zhodźjały. Tu so z wulgarsko-bułgarskeho aspiracije (gde Makedonija buďe dźělom Bułgarske) njehodźeše so samo twórcy KW w Moskwi, běłgarski komuniści S. Błagojev a W. Kolarow. To, zo so propagandno nagłaśnjano "jednota" słowjanskaha bula jenož mit, potwjerďowały šykany sowjetskich Rusow napřećo Łužičanam a jich njewotwisnostnych aspiracijach - o čom už spomniałem.⁷³.

Wulki faktury su jenož te, zo solidarnosć słowjanskaja w ramach "noweho ruchu słowjanskaha" bula w znacnej miere jenož późne slogany a w praksy politiskeje dźěliła so kaž wygodne nástroj za zdźělenje interesow Kremla w stosunkach z z jednotliwymi narodami słowjanskimi. Dokelž je Moskwa odgrywała rozhodujonu rolu pri wygaszanju nutřnosłowjanskich konfliktov, wužiwajo je na swoju wužitk a rozsudźejo w myśl stare maksymy "dziel a rjaduj". To je najwjetše wobrazowy konflikt polsko-česki, hdźež je Stalin (po přez wěstosće, zo njeje nadměrnje so wěstotne, a tak wulkich teritorialnych a ludnosćowych, ale je pak sumnjiw - wěstotne - wuwjedźenje stawizniskich přichodnych přichodow za Polsko-Ruske zdźělenki) přiwołał, kiž so wužiwa za Čěhosłowaki.

To "solidarnosć" słowjewsku dyrbi so w mitowych kategorijach traktować, kiž so pak za dźěle epizodow političkeho a socio-kulturneho elita zwjazał jako realna politiska realnost.

ISSN 1230-5057)