C – Ć

Czarnowski Maciej „Sławomir"

Maciej „Sławomir" Czarnowski, naroźił so 5. II 1910 w Waršawje, syn Stanisława a Kazimiery z d. Ozga. Lěta 1915–1918 přebywaše w Moskwje.

Skónči gymnazij matematiko-přirodopytneho profila w Tarnopolu, a w lětach 1929–1935 studowaše na Rolniko-lěsnym fakulće Lwowskeje politechniki. Po studijach dźěłaše w statnej Słužbje wobrony lěsow w Tarnobrzegu. Před 1939 zezna so z časopisom „Zadruga", hdźež wozjewi 1 nastawk pod pseudonymom Sławomir Łada (w nr. 6–7/1939).

W 1939 njebě mobilizowany dla strowotneho stawa (bě krótkowidźny, nošeše brille). Wot měrca 1940 dźěłaše jako nadlěsny w Tarnobrzegu, runočasnje so wobdźělejo na tajnym wuwučowanju. W měrcu 1942 z njeznatych přičin zajaty wot Němcow (Gestapa), ćeknje z transporta do jastwa, a po tym chowa so w Leżajsku do kónca okupacije, hdźež dźěłaše jako dźěłaćer w sajdarni, wobdźělejo so dale na tajnym wuwučowanju. Gestapo pozdźišo zaja jeho nana a mandźelku.

W 1944 po wotchadźe Němcow staje so nadlěsnym w Budźe Stalowskej pola Tarnobrzega.

W lětach 1945–1946 dźěłaše na městnje adiunkta na Lěsnym fakulće UAM w Poznanju, hdźež doktorizowaše so w 1946 (dr. lěsnych wědow). Po tym w lětach 1946–1947 dźěłaše w Statnej drewnowej agenciji „Paged" w Gorzowje a Šćećinje. W lětach 1948–1951 bě adiunktom we Wědomostnym instituće lěsnistwa w Krakowje, w lětach 1951–1953 dźěłaše jako zastupowacy profesor na Lěsnym fakulće UJ, w lětach 1952–1953 wukonjajo tam funkciju dekana. W 1954–1959 (wobliću likwidacije Lěsneho fakulta) znowa dźěłaše jako adiunkt we krakowskim Instituće slědźenstwa lěsnistwa.

W II 1959 na přeprošenje State University of Louisiana w Baton Rouge wotjědźe do USA, hdźež dźěłaše na tutej universiće jako assistant professor do 1961. W Baton Rouge wozjewi Dynamics of even-aged forest stands (1961) a Productive capacity of locality as a forest land (1964). To posledniše dźěło sta so zakładom jeho habilitacije na Fakulće biologije a wědow wo Zemi UW w 1964. W II 1961 mjenowany čłonom Komisije lokalizacije produkcije Komiteta přestoroweho hospodarjenja krajom PAN.

Po wróćenju do kraja dźěłaše w Zakładźe přestoroweho hospodarjenja krajem Institutu geografije PAN, wukonjajo zamołwjene dźěła.

W 1960 jako „Kontakt Poufny" mjr. Karola Waluszkiewicza podał pisemny rapport z přebywanja w USA, koncentrujo so na powšitkomnych prašenjach (přiručki w USA su z kedźbnosću wuhotowane, njeznate je tam zjawisko dublěrowanja stejišćow, na akademiskich campusach so rozšěra homoseksualizm).

W 1961 (zdobyty přez mjr. K. Waluszkiewicza) so zhodźeše być kontaktowym kašćikom dep. I MSW (zrěčenje z 1. III 1961), w tutym samym lěće překwalifikowany na TW ps. „Odra". Podał donesenie dot. XIII. kongresa Mjezynarodneje unije lěsnych slědźenskich organizacijow (IUFRO) we Wiednju w 1961. (Bě čłonom-korespondentom IUFRO wot 1961, a wot 1964 tež předsydom jeje Ekologiskeje sekcije hódnoćenja produkcijoweje schopnosće lěsnych stejišćow.) W 1964 dep. I MSW peredał aktow kašćika „Odra" k SB w Krakowje, z informaciju, zo budźe wottam traktowany jako rezerwowy, a 6. III 1968 sobudźěło zanechano, motywujo to ze strowotnym stawom TW a njedobrymi swójbnymi wuměnjenjemi, čož pak njeje jasne wobliću aktiwity Czarnowskeho do pozdneje staroby.

Wot 1968 dźěłaše jako docent w Zakładźe ekologije a geografije rostlinow w Instituće botaniki Wrocławskeje universita. Za čas swojeho wědomostneho dźěła na Wrocławskej universiće wupromowa 19 magistrow a 6 doktorow. Załoži a wjedźeše Ekologisku staciju Institutu botaniki w Karpaczu.

W 1975 wozjewi Zarys ekologii roślin lądowych (II. wud. 1980), knihu kotraž bě jeho magnum opus jako přirodospytnika.

W lětach 1970–1974 bě předsydom Wojewódskeho komiteta wobrony přirody we Wrocławje.

W 1980 přejdźe na emeryturu.

W lětach 80. zakładaše we Wrocławje (hromadźe z J. Brueckmannom) neformalne Towarstwo přećelow słowjanskeje kultury. W 1979 napisa a rozšěri w postaci mašynopisa we zadružnej wokolinje tekst Sedno naszej sprawy (wersija popr. 1982), kotryž pospytaše wjazać zadružne ideje z marksizmom. W pozdźišim lisće k T. Szczepańskemu (ćišćenym a citowanym w literaturje předmjeta) wujasnjowaše swoje wobdźělenje w PZPR pozitiwistiskimi motywami. Pak tutón a druhe jeho politiske teksty (hl. bibliografija) pokazuja, zo tehdy bliske jemu běchu ideje „narodno-komunistiske".

Za wužiwanje TMKS a zadružneje wokoliny wuhotowa někotre přednoški a notatki, rozšěrjowane w postaci mašynopisa powjelnjowaneho (hl. bibliografija).

Wuhotowa Kalendarz Polski — mjenoslowje wopřijace wulku zběrku słowjanskich mjenow, kotrež njewuńdźe ćišćene.

Bě jednym z čłonow-załožerjow Zrzeszenia Rodzimej Wiary.

Zemrě 3. III 1997 we Wrocławje. Ćěło bu kremowane po ritualu Rodźimeje wěry.

Žórła

Archiwalne

IPN Kr 00191/3 Czarnowski Maciej (tam m. dr. žiwjenjopis z III 1961).

IPN Kr 009/7562/CD Skrzynka kontaktowa „Odra" dot. Czarnowski Maciej (hłownje kopije materialow z prjedawšeje tečki).

Literatura

Brueckman J. Pożegnanie, „Żywioł" nr 11 (1998).

Grott B. Religia, cywilizacja, rozwój. Wokół idei Jana Stachniuka, Kraków 2003.

Sarosiek J. Doc. Dr hab. Maciej Czarnowski (5 II 1910 – 3 III 1997), „Wiadomości Botaniczne" 42 (1) 1998, s. 66–67 (tam bibliografija dźěłow).

Suliński J. Maciej Sławomir Czarnowski (1910–1997) leśnik-ekolog — wspomnienie na 10. rocznicę śmierci, „Acta Agraria et Silvestria" XIV, 2007.

Wacyk A. Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj.

Wylotek A. Wspomnienie, „Żywioł" nr 11 (1998).

Dźěła M. S. Czarnowskeho zwonka biologije

Sedno naszej sprawy (jako Sławomir Łada), mps. pow., Ołbin [Wrocław] 1979 (1982).

Recydywa saska nr 2 albo wybuch wspakultury w l. 1980–1982 w Polsce, mps pow., bjez datuma m.

Moja droga do myśli zadrużnej, 1983, mps pow.

Kalendarz słowiański, Wrocław 1984, mps pow.

Jajko Kolumba na zakręcie historii, Wrocław 1987, mps pow.

Sprawa Kultury, b. m. d. w., [Wrocław], mps pow.

List do T. Szczepańskiego z 1. XI 1989, předruk „Trygław" 2000, nr 4.

Chronologia w życiorysie Jana Stachniuka na tle wydarzeń politycznych w Polsce powrześniowej, „Trygław" 1998, nr 2.