Wacyk Antoni „Gniewomir"

Antoni Wacyk, syn Karola a Erazminy ze Żmigrodzkich, naroźił so 22. XI 1905 w Kuryłówce Murowanej (Podole zazbruczańskie).

W lětach 1918–1920 bě šulerjom Pólskeho gymnazija towaršnostneho w Kamieńcu Podolskim a skawtom III. Kamienieckeje skawtskeje družiny. Swójba přesydli so do hranic II. RP, ale jeje dźěl wosta na pozemku ZSRR — na Ukrainje.

Maturu zda we Lwowje w 1926. Po tym zastupi na Fakult prawa UJK we Lwowje. W času wot 15. X 1927 do 21. IV 1928 skónči SPR pěch. w Gródku Jagiellońskim w stopnju plutonoweho pchor. W 1932 mjenowany ppor. rez.

Wot 11. XII 1928 znowa na Fakulće prawa UJK, kotryž skónči w 1932, dóstawajo stopnj mgr. prawow.

Dźěłaše jako póštowy zarjadnik (statne předewzaće „Polska Poczta Telegraf i Telefon") we Lwowje.

W 1935 wre z Felicju Leokadiju rodź. Loewenstamm (1898–1970); mandźelstwo bezdźětne.

Nazymy 1937 bu přewjezeny do Waršawy na městno referenta w Ministerstwje pócht a telegrafow. Lěto 1939 awansuje na městno sekretarja wiceministra tutoho resorta (kotrymž bě płk. Tadeusz Argasiński).

Po přibyću do Waršawy zezna so ze skutkownosću „Zadrugi", zastupujo do jeje redakciskeho zespoła, přiwzajo zadružne mjeno „Gniewomir". Publikujo w časopisu „Zadruga" wužiwaše (krom wyše mjenowaneho) pseudonymy: „Mieczysław Nowica", „Michał Pohost", „W. Sikorski". Zadružanku sta so tež jeho mandźelka Felicja.

We septembrje 1939 ewakuowany hromadźe z personalom Ministerstwa PiT; 17. IX překroči w Kutach rumunsku hranicu. Přez Rumunsku a Jugosławsku w I 1940 dosta so do Francyskeje, hdźež přizjewi so do Zběrarneje stacije WP w Parisu. Wukonješe stažu we francyskej armiji, po tym słužeše w 12. pp. Ewakuowany do Wjelkeje Britanije na palubje s/s „Chorzów" słužeše dale we WP. Za čas słužby skónči kurs za přełožnikow (Edinburgh 1942) a zarjadniski kurs (London 1943). Zetkanje z towaršnostnej a kulturnej realnosću Wjelkeje Britanije posylni jeho zadružne přeswědćenja (wosebje hladajo na wplyw protestantizma, zwjetša kalwinizma, na towaršnostne žiwjenje), a fascinacija mnohimi britanskimi rozrisanjemi traješe dale a widźomna bě w jeho dźěłach a wuprajenjach. Wudawaše tam bulletin „Goreją Wici", propagujacy zadružne ideje.

W 1945 w Šotlanderskej wozjewi knihu Kultura bezdziejów, kotraž bě popularnym wukładom nahladow Zadrugi na stawizny Pólskeje a Słowjanstwa.

W VI 1946 wróći so do kraja, wosydlujo so spočatnje w Częstochowje, hdźež přebywaše jeho mandźelka a jeje swójba. Nawjazuje nowy kontakt z Janom Stachnjukom a přežiwjenymi z wójny zadružanami. Nazymy toho samoho lěta wosydli so w Zabrzu, hdźež hromadźe z Józefom Słończyńskim załoži wolijernju, a po tym modelarnju za hutnijske wotljelace dźěła (wjedźenu přez Słończyńskeho). Posledniše předewzaće zawěsći jemu žórło zhrjebanja a zmóžni financne spěranje druka dźěłow Stachnjuka. W tym času nastachu rozdźěle nahladow mjez nim a Stachnjukom wo taktice zadružneje wokoliny w nowej politiskej realnosći.

Wot III 1948 bydleše we Wrocławje, zaměstnjujo so jako zarjadnik w Nadodrzańskich zakładach industrije organiskej „Rokita" w Brzegu Dolnym. Jeho kontakty ze „Stoigniewom" a zadružnu wokolinu bu wobmjezowane, na čož wpływowaše tež zajeće Stachnjuka a powšitkomne wuměnjenja w stalinowskim času. W 1954 přepósłaše drobne pjenježne sumy paj Franciszce Stembrowicz, dźeržacej kontakt z tehdy zajatym twórcom Zadrugi.

W 1955 Stachnjuk po wuńdźenju z jastwa wobnowi z nim kontakty, kotrež traježachu hač do jeho smjerće w 1963. Bě jednu z wosobow, kotrež financowachu prěni hrob „Stoigniewa" na Pohrjebnišću Powązki Wojskowe we Waršawje. Wacyk dźeržeše tež zwiski z druhimi wosobami ze zadružneje wokoliny w kraju (J. Brueckmann, M. S. Czarnowski, J. Kłopocka, B. Stępiński, D. Tilgner) a w zahraničnu (W. Kwaterniak, T. Then), a tež s sotru Stachnjuka přežiwjenu z wójny a jeje swójbu (Maria Witwicka, bydlaca po 1945 w Bystrzycy Kłodzkej).

W 1969 přełoži Człowieczeństwo i kulturę na jendźelsku rěč, pospytujo zajimować tutón tekst někakoće wudawatela w anglojězyčnych krajinach; pomhachu jemu w tym T. Then a D. Tilgner, bjez wuslědka.

W 1971 přejdźe na emeryturu, dale bydlejo we Wrocławje.

W 1971 dosta wot Damazego Tilgnera mašynopisy 3 njewudatych dźěłow Stachnjuka (Chrześcijaństwo a ludzkość, Mit słowiański a Drogi rewolucji kulturowej w Polsce). Zhotowi jich kopije, dawajo jim indeksy a pruwujo citaty; tute mašynopisy posłužichu jako zakład za prěnje wudaća tutych pozicijow po 1989.

Pospytowaše w jara wopatrnej formje wopomnjeć přewzaće zadružne přez listy do nowinow při zniknu wjedźenja wo tutej tematice někim, a tež zdobyć nowych zwolencow. W 70. lětach nawjazachu z nim kontakt Zdzisław Słowiński a Stanisław Potrzebowski. Na započatku 70. lět kontaktowaše so z nim Bolesław Tejkowski; znajomosć bu přetorhnjena po tym, hdy on požiči wot Wacyka eksemplary předwójnskeje „Zadrugi" a wotpokaza jich wróćenje.

Po smjerći mandźelki Felicje wre z Kazimierą Grygier, tež bezdźětne (měješe pak 2 paseroborow z prjedawšeho mandźelstwa druheje mandźelki).

Swoje teksty, kotrež běchu tež komentarami k běžnym podawkam, přepisowaše na mašinje a rozšěrjowaše w kruhu zajimowanych wosobow. Někotre dočakachu so druka po 1989, dźěl zhinje.

W 1988 wuhotowa rěč postřižyn za swójbu Zdzisława Słowińskeho, kotrež wotměchu so na Ślęży.

W 1990 započa sobudźěło z wjedźenym přez Zdzisława Słowińskeho wrocławskim Wudawatelstwom „Toporzeł". Wozjewi tam broszury popularnje wujasnjowace zadružne nahlady. Wobdźěla so tež na wuhotowanju nowych wudaćow dźěłow Stachnjuka, kotrež wuńdźechu w tutym wudawatelstwje.

Pisaše tež hólcy, ale njewobsedźeše wažny poetiski talent.

Po 1989 wjedźeše bohatu korespondencu z wosobami zajimowanymi wobsahom jeho publikacijow.

Zemrě we Wrocławje 23. VIII 2000. Pochowany na pohrjebnišću Grabiszyn (Wrocław).

Žórła

Archiwowe

Swědčenje skónčenja SPR Piech. nr 10; indeks; wosobinski dokument studenta UJK; absolutorium; dyplom; pismo Ministerstwa pócht a telegrafow z 1936; legitymacija dźěłaćerja Ministerstwa pócht a telegrafow nr 353; přepustka do Citadele Waršawskej; Bilet de Identitate nr 568 (rum.); ewidenciski arch; Allied Military Identity Card no A 20196; potwjerdźenje Ministerstwa wobnowy zjawneje zarjadnistwa wo skónčenju kursa, London 31. VIII 1943; połnomocnicwo z Nadodrzańskich zakładow industrije organiskej „Rokita", Brzeg Dolny 4. V 1949; legitymacija čłonowstwa ZZ dźěłaćerjow chemiskej industrije RP; wojska legitymacija oficera rezerwy; swědčenje skónčenja kursa rachuncowstwa z 1961; dźěłowa legitymacija; legitymacija ZZ emeritow, rentnikow a invalidow; wupisk z akta zhona Felicje Leokadije Wacyk — kserokopije w zběrkach awtora.

Fotografija z hólcom Swiąszczyca w zběrkach awtora.

IPN 00231/153 t. 1, k. 1–30 (Informacja o „Zadrudze", z 21. IV 1950).

List do Tomasza Szczepańskeho — w zběrkach awtora.

Literatura

Grott B. Religia, cywilizacja, rozwój. Wokół idei Jana Stachniuka, Kraków 2003.

Redakcija Zmarł Antoni Wacyk, „Odala" nr VII, lěćo 2001.

Słowiński Z. Pożegnanie Antoniego Wacyka.

Wažne dźěła Antoniego Wacyka

Kultura Bezdziejów, Šotlanderska 1945 (wud. II Wrocław 2010).

Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj., kserokopija w zběrkach awtora.

Mit polski, Zadruga Wrocław 1991 (prjedy mps. pow. w 1989 — 20 eksempl., a w 1990 — 40 eksempl.).

Rymy zadrużne, Wrocław 1992.

Filozofia polska – Zadruga, Wrocław 1994.

Na pohybel katolictwu – Zadruga, Wrocław 1995.

Słowiańszczyzna, „Głos Wolnych" 1/1948.

Siła chrześcijaństwa, „Głos Wolnych" 4/1948.

Sprostowanie, „Najwyższy Czas" 2/1996.

Wprowadźenje do J. Stachniuk Człowieczeństwo i kultura, Wrocław 1996.

Předmowa do J. Stachniuk Chrześcijaństwo a ludzkość, Wrocław 1997 (rkps. 1989).

Jan Stachniuk 1905–1963. Próba charakterystyki, „Trygław" nr 2, nalěto 1998.

Kolejna klęska i kolejne złudzenia polakatolika, „Trygław" nr 12, nalěto 2010 (rkps. 1982).

Přełožk z ukrainskeje rěče: Łozko H. S. Rodzima wiara ukraińska, Wrocław 1997.