Nowacki Walenty „Sławomir"

ze zběrkow IPN

Walenty Nowacki „Sławomir", naroźił so 26. I 1906 w Grzymaczewje (Sieradzka zemja), syn Marcina a Józefy rodź. Łyczka. Naroźił so w chłopskej swójbje, měješe 5 bratow.

Wojowaše jako dobrowólnik w pólsko-bolszewickej wójnje 1920 (najskerje zwyšejo swoju woprawdźitu starobu).

Hromadźe z bratrom Janom skónči srjedźnu šulu w Kališu, po tym studowaše na Chemiskim fakulće Lwowskeje politechniki w lětach 1924–1928, dóstawajo dyplom inženjera-chemikarja.

Po tym dźěłaše w rozdźělnych statnych zakładach jako inženjer-chemikar, wot 1937 bydlejo we Waršawje. Bě zaměstnjeny m. dr. we Twarnji balonow a padochronow w Legionowje, wukonjujo tež sport balonowy.

Po wuńdźenju měsačnika „Zadruga" nawjaza kontakt z redakciju, přiwzajo mjeno Sławomir.

Za čas okupacije bydleše we Waršawje, zaběrajo so wikowanjom. Njeznate je jeho wobdźělenje w konspiraciji.

W 1945 wosydli so w Bytomje, hdźež dźěłaše jako industrijowy poradźowak w priwatnych firmach. Skutkowaše tež w PSL.

Wobnowi Mórski zwjazk na pozemku Hornjeho Šleska, jako jeho prezident a wiceprezident.

Wot meje 1947 powtorny raz bydleše we Waršawje, wjedźejo z bratrom priwatnu chemisku firmu; wot 1949 dźěłaše w rozdźělnych statnych předewzaćach.

Słušeše do wobnowiwarjow pólskeho balonowstwa po II. wójnje. 24. II 1957 załožichu z prócowanja wokoliny stołčnych balonowcow Balonowu sekciju Aerokluba waršawskeho, a nawodnistwo nad njej zawěrjichu Nowackemu. Wjedźeše dźěła nad twarjenjom prěnich powójnskich pólskich sportowych balonow, jako nawoda Balonoweje dźěłarnje we Wokrjesnych letyšćowych zakładach na waršawskim Gocławje. 26. V 1957 wuwjedźe — hromadźe ze Zdzisławom Dudzikom — prěni po II. wójnje pólski lět wolnym balonom (balon „Syrena"). W 1958 lětajo balonom „Poznań" zaja I. městno na I. Krajnych konkurencach wolnych balonow w Poznanju. 7. IX 1958 měješe lěćeć balonom „Poznań" z Gniezna, ale dla wotpočinka swoj lět peredał Franciszkej Hynkej, kotryž tehdy zhinje. Přednošowaše tež na balonowym kursu wjedźenom přez Aeroklub PRL w 1962.

Wokoło 1960 hromadźe z druhej mandźelku (Halinu Krystynu Kozyru-Nowacku rodź. Pindor) załoži we Waršawje při ul. Zelwerowicza rjemjeslnisku dźěłarnju produkujacu předmjety z plastiki.

W 1964 wotjědźe do Belgiskeje, deklarujo turistiski wotjězd a cil wopytanja swójby. Wotjědźe hromadźe z mandźelku, wopušćejo PRL na stajnje. Spočatnje wosydli so w RFN, hdźež dźěłaše w swojim powołanju, a w 1966 wosydli so na stajnje w USA. We nawjazanju powołanskich kontaktow pomhachu jemu m. dr. dawni sportowcy-balonowcy. W USA dźěłaše m. dr. jako patentowy znaty. Sobudźěłaše tež z Chemical Abstracts.

Docpě tam powołanski wuspěch a sćěhi to materialny; dyrbi pak rozčarowanje, hdy wobkedźbowaše niwow zjawneje wuwučowanja (a z tym kulturny nivow šěrokich masow) a moralny nivow. Wobjankaše jeho tež móžnosć rasoweje wójny Černochow z bělochami.

Swoje přemyslenja wuprajowaše w 2 knihach a listach k politikarjam w USA. Postulowaše m. dr. wróćenje k izolaciskej politice a podpěru wobrony hłownje na zastrašnym atomowym potenciale, a tež zawjedźenje do konstitucije USA referenduma. Chybjenje zajima za jeho dźěła (chybjenje recenzijow samo kritiskich) pohłubši jeho pesimizm; wuprajowaše přesyzdźenje, zo USA njepřežiwiju do kónca XX stoleća.

W XII 1973 pósła nastawk do „Życia Warszawy", wěnowany wopisanju a kritice ameriskeho stila žiwjenja. Tekst přewzała SB, kotraž sugerowaše rezidenturje wuwěda PRL we New Yorku rozmołwu z N. wobliću eventualneho wužiwanja abo werbowanja. Za čas rozmołwy z funkcionerom rezidentury N. wuprajowaše, zo přichodom swěta je chinski komunizm, a towaršnostne hibanja njemóža eksistować bjez začuća strachu před bohom; wottuda ZSRR čini zmylk, sudźejo Stalina, čehož sćěhi přegra. Deklarowaše tworjenje politiskeje strony w USA.

Po dóstanju notatki z tuteje rozmołwy centrala wuwěda PRL w 1974 rezignowa z dalšeho kontakta z hladanjom na starobu a osobowosć figuranta.

W IV 1980 wobnowi listowy kontakt z bydlacym we Waršawje Erykom Skowronom, prosacy jeho wo pomoc we wudawanju w Pólskej jeho knihi. Tutón pak bywši w l. 1978–80 TW SB peredał list hromadźe z přełoženymi fragmentami swojemu wjedźacemu oficerej.

W 1993 wuda w New Yorku ze swójskim předmołwjenjom předruk Człowieczeństwa i kultury Stachnjuka. W předmołwjenju wukładowaše swoje nahlady. Za zachowanje wěčneho swětoweho měra dyrbi so załožić federacija Centropa złoženaj z: Němskeje, Awstriskeje, Pólskeje, Madźarskeje, Češskeje, Słowakskeje, Rumunskeje, Bołharskeje, b. Jugosławije, Ukrainy, Litawy, Łoćina, Estiskeje (chybjenje Běłorusi je zawěsće přewidźenje). Trěbne je załoženje zjednoćeneje cyrkwje wšitkich chrysćijanow, štož započinaše so w ramach Centropy, a začuća chrysćijanskeje lubosće stachu so moralnym wobsahom noweho čłowjeka.

Postulowaše tež subwencionowane přesydlenje muslimanow z Bałkanow na Kawkaz, chrysćijanow z Kawkaza na Bałkany, a Palestincow do arabskich krajow z cilom rozdźělenja njepřećelacych so narodow, štož zawěsći měr. Njewujasni, kak so maju tute jeho zamysły k idejam głosowanym w wudatej přez sebje knize, krom toho, zo maju zawěsćić zwyšenu kulturno-ciwilizacisku twórbu, štož chcyše tež Stachnjuk.

Žiweše hišće w 1996, hdy wopomni jeho Who's Who In Polish America; chybja daty wo dataje a městnje smjerće.

Wuznamjenjeny medalom za wobdźělenje na wójnje 1920.

Mandźelski z Ewu Koszyk-Nowacku rodź. Kamieńska, dźowka Marzena (1943); z Halinu Krystynu Kozyru rodź. Pindor. Syn Przemysław (z Alinu Potocku) naroźeny 1942.

Žórła

IPN BU 1423/2266 Akta osobowe cudzoziemca Nowacki Walenty ur. 21. 01.1906.

IPN BU 00277/502 t. 2 Teczka pracy. Tajny Współpracownik „66" [Eryk Skowron s. Roberta ur. 1912] — tam přełožk teksta Nowackeho.

Kozak Z., Moszumański Z., Szczepański J. Podpułkownik Franciszek Hynek 1897–1958, Pruszków 2008.

Morgała A. Spacerkiem wśród chmur, 2010.

Tomasiewicz J. Ugrupowania polityczne i organizacje społeczne w województwie śląsko-dąbrowskim, w: Rok 1945 w województwie śląsko-dąbrowskim, pod red. A. Topola, Katowice 2004.

Wacyk A. Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj., kserokopija w zběrkach awtora.

Who's Who In Polish America, 1st edition 1996–1997, red. B. Wierzbiański, New York 1996.

Nowacki W. Jan Stachniuk i jego rola w przyszłym rozwoju ludzkości [wstup do: Jan Stachniuk Człowieczeństwo i kultura, New York 1993].