Słończyński Józef „Niklot"

Józef Słonczyński, naroźił so 17. IV 1908 w Bochni, syn Wojciecha (rudnika ze solneho rudnika w Bochni) a Anastazji rodź. Chrobak.

W 1930 skónči matematiko-přirodopytne gymnazij im. Kazimierza Wjelkeho w Bochni.

Po maturje studowaše na WSH w Krakowje, a w lětach 1931–1932 skónči SPR nr. 2 w Biedrusku; po praksu we wojskowej jednotce přewjezeny do rezerwy w stopnju sieržanta pchor. Wróći so k studijam, ale ćežke materialne połoženje zawinjowaše, zo přewzaše dźěło w Daniarskim zarjadnistwje w Bochni, hdźež dźěłaše w lětach 1932–1939.

Mobilizowany w awguście 1939 w stopnju ppor. do 16. pp jako płaćar bataliona. Po rozbitju jeho jednotki na započatku septembra 1939 přizjewi so do druheje (najskerje) 10. BKZ płk. S. Maczka, z kotrej překroči madźarsku hranicu 18. IX. Z Madźarskeje (po přebywanju w internowanskim lěhwje w Visegradźe) přez Jugosławiju a mórsku ćahu dosta so do Francyskeje, a po jeje porazu do Wjelkeje Britanije, hdźež słužeše we Wojsku Polskim.

W času wot nazymy 1941 do 1943 słužeše (ze zhodu wójskoweho nawodnistwa) w britanskich kolonialnych wójskach w Nigerii. W 1944 wróći so do Wjelkeje Britanije, hdźež dale słužeše we WP (w 1945 awansowany na stopnj por.) a lěkowaše so z malarije, na kotruž schorješe w Africe. Najskerje w tutym času zezna so z Antonim Wacykom a sta so zadružanom.

W 1944 hromadźe z Antonim Wacykom, Wilhelmom Kwaterniakom, Stanisławom Opolskim a Tadeuszom Thenem redagowaše časopis „Goreją Wici", propagujacy ideje Zadrugi. Pisaše w tym časopisu jako Niklot. Pomha wudać Kulturę Bezdziejów A. Wacyka (Šotlanderska 1945).

W juniju 1946 wróći so do kraja hromadźe z A. Wacykom. Spočatnje přijě do Bochni, hdźež bydleše (tež za čas okupacije) mandźelka a syn. Nazymy toho samoho lěta wosydli so w Zabrzu, hdźež hromadźe z Wacykom załoži wolijernju, a po tym modelarnju za hutnijske wotljelace dźěła (wjedźenu přez Słończyńskeho). Tute posledniše předewzaće zawěsći jemu žórło zhrjebanja a zmóžni financne spěranje druka dźěłow Stachnjuka, štož bě tež zaměrjenym cilom tutych předewzaćow. We jeho bydleńku w Zabrzu w lětach 1947–1948 wotměwachu so zetkanja zadružanow; m. dr. wopytaše tam J. Stachnjuk, J. Kłopocka, M. Czarnowski, A. Wacyk. Schowowaše so tam tež přez wěsty čas dźěl naklada Człowieczeństwa i Kultury J. Stachnjuka.

Sćěhi wysokich danjow peredał w 1949 swoje předewzaće statnemu „Biprohutej", dale pak nim zarjadowaše, dóstawajo wěste materialne wužitki, štož posłuži UB k szantažej.

W awguście 1949 bu zwerbowany přez UB w Zabrzu jako informator ps. „Czyński", z wužiwanjom kompromitowacych materialow („kompromaty") — tj. fakta, zo bě w PSZ na Zapadu a wjedźeše samostatne předewzaće. Z aktow UB wuchadźa, zo njebě jim znata jeho aktiwita w „Zadrudze", a sam Słonczyński ničoho wo tym njewopomnješe. UB při werbowanju ličeše, zo dawaše informacije wo znajomych z dźěłoweho městna z endeckimi sympatijemi. K tutomu cilej zorganizowachu tež jeho přewjezenje k dźěłej do Statneho klinikoweho špitala w Zabrzu, hdźež měli być sylne endecke sympatije. Jeho informacije pak njepředstajowachu operatiwneje hódnoty, a na zakładźe dóstanych materialow wot informatora přez cyły čas njerealizowachu žanu sprawu ani jednotliwy zajeć (kaž hódnoćeše funkcioner UB w 1954). Słonczyński w 1954 kategorisce wotpokaza sobudźěło a njepřichadźeše na zetkanja, štož zawinjowaše jeho wuwzaće ze syće operatiwneje 8. VII 1954.

W lětach 1951–1973 bě zaměstnjeny w Předewzaću měšćanskeho twarstwa w Gliwicach, posledni funkcija — direktor za sprawy srědkow produkcije. Přez cyły wopisowany čas wostawaše bezpartyjnym. Wot 1974 na emeryturje, bydleše w Gliwicach.

Po 1955 wobnowi kontakty ze zadružnu wokolinu. Wopytowachu jeho J. Stachnjuk, A. Wacyk z mandźelku, a tež T. Then, hdy wopyta Pólsku. Znajmjeńša jónu w jeho bydleńku wotměwachu Swjedźeń Hodow (wokoło 1955).

Mandźelski z Wandu rodź. Podołowska, synojo Bogusław (naroźeny 1937) a Bogdan (naroźeny 1947), a njemandźelski Peter Fletcher (naroźeny w Wjelkej Britaniji w 1941).

Wuznamjenjeny SKZ, Křižom Kawalerskim OOP a znamješkom Racionalizatora produkcije, a tež britanskimi wuznamjenjenjami: Defence Medal, The War Medal 1939–45.

Zemrě w Gliwicach 21. IV 1975, pochowany tamže na Centralnym pohrjebnišću.

Žórła

IPN Ka 00144/1130 — Akta tajnego współpracownika pseudonim „Czyński" (w tym swójski žiwjenjopis S.).

List Ministerstwa Obrony Wlk. Brytanii do B. Słonczyńskiego z przebiegiem służby z 10. VII 2000 (tam jako Józef Jan Słonczyński).

Szczepański T. „Goreją Wici" — emigracyjne pismo środowiska zadrużan w Wielkiej Brytanii (w druku).

Wacyk A. Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj., kserokopija w zběrkach awtora.

Informacije Bogusława Słonczyńskeho.