Skowron Eryk

Skowron Eryk, syn Roberta a Jadwigi z Krzyszkowskich, naroźił so 1. meje 1912 w Radzionkowje, pow. Tarnowskie Góry. Wuwjedźe so w protestantskej swójbje.

Skónči gymnazij w Tarnowskich Górach. W lětach 1930–1933 studowaše na UAM w Poznanju na Prawno-hospodarskim fakulće, mgr. prawa. Bě tam čłonom korporacije Silesia.

W lětach 1933–1934 wukonješe wojensku słužbu w Diwizionym kursu podchorążych při 73. pp (kpr. pchor.), po čimž wróći so do Radzionkowa, hdźež dźěłaše jako dźěłaćer w rudniku „Joanna".

W 1936 dojědźe do Waršawy, hdźež po krótkim dźěle w adwokatskej kanceleriji jako nowinar sobudźěłaše z redakcijemi nowinow: „Goniec Warszawski", „Wieczór Warszawski", „Dziennik Poznański" a „Kronika Polski i Świata". Wostawajo bjez stronskeje přisłušnosće sympatizowaše z ONR a pisaše do jeje časopisa „Kuźnica" wuchadźaceho w Katowicach.

W tutym času zezna so z Janom Stachnjukom a wokolinu „Zadrugi". Po informaciji A. Wacyka, dataj J. Tomasiewiczowi w 90. lětach, Skowron měješe tehdy dźělić nahlady „Zadrugi", ale nje jawnje. Jeho tehdyši zwisk z „Zadrugu" podsmolaja tež dokumenty UB.

Bě tež čłonom Zwjazka wobrony zapadnych krajinow a Towarstwa pomocy zahraničnej Polonii.

Za čas okupacije bydleše we Waršawje, dźěłajo we firmje folksdojča Herberta Tomali a we firmje E. Balickeho. Dźeržeše kontakty tež ze zadružnu wokolinu. Disponowaše dokumentami zmóžnjacymi swobodne hibanje a wobrańcymi jeho před zajećom.

Njejasny je charakter jeho kontaktow z Gestapo a politiske nahlady w tutym času — UB jemu připisowała sondowanske rozmołwy na hódnotu załoženja pólskeho zarjadnistwa we GG pod němskim protektoratom. Sam wšak to zdecydowanje wotpokazaše (tež w přepytowanju), wujasnjowajo, zo jeho kontakty z funkcionerami Gestapa (w tym z Alfredom Spielkerom) tykachu so korumpowanja tutych w wuměnu za zachowace jeho dokumenty, wolóžace jemu biznisowu skutkownosć.

Wot 1945 dźěłaše w wudawatelskej kooperatiwje „Ogniwo"; aktiwnje skutkowaše jako publicist (časopisy: „Odra", „Ogniwa"), zwjazany z wojewodu Jerzym Ziętkom a Arką Bożkom. Za wojewodu Ziętka pisaše rěče a nastawki, kotrež tutón podpisowaše; neformalnje jeho tež poradźowaše. Bě čłonom Pólskeho zapadneho zwjazka, organizacije pokročowacej tradicije předwójnskeje ZOKZ. Wuprajowaše m. dr. nahlad, zo měli so wostajić němscy wobydlerjo w Pólskej kuli jich twórbnemu nastrojenju a organizatoriskim schopnosćam.

W 1947 přewzaje organizowanje papjera za druk knihi Jana Stachnjuka („Wspakkultura", 1948). Papjera hačrunjež njezdoby, ale sam fakt swědči wo dźerženju tehdy dobrych poćahow ze zadružnu wokolinu.

W 1948 bu zajaty a wotsudźeny přez Specielnu komisiju za boj přećiwo přewinjenjam a hospodarskej škodliwosći za wikowanje papjera na 2 lěta lěhwa w Mielęcinie (pola Inowrocławja), hdźež přebywaše lěto. Wojewoda Ziętek wotpokaza pomoc w jeho sprawje, njewzajo wobach intervencije, zawěsće wjedźejo so žiwjenskim oportunizmom.

27. III 1954 bu znowa zajaty. 19. III 1955 WSR jeho wotsudźi na 15 lět jastwa, a po wobachu amnestije (z 1956) na 10 lět. Karu wotbywaše we Wronkach a po tym w Strzelcach Opolskich.

W februaru 1958 wuswobodźeny zwěstym z jastwa. Po wróćenju do Waršawy bu zaměstnjeny spočatnje w Towarstwje wědomostneje organizacije a nawodnistwa, a wot 1963 jako direktor běra Pólskeho hospodarskeho towarstwa (najskerje pomhachu tu prjedawše znajomosće m. dr. z prof. E. Lipińskim). Skutkowaše tež w promowanju „Klubow dobreho dźěła", wupraja nadźiju, zo to je jeden z pućow „k humanizowanju komunizma" a wottorhowanju so wot ZSRR.

Wobliću skutkow SB a interwencije Wotrjada wědomosće KC PZPR w 1964 bu wupokazany z dźěła w PTE. Wotpokazachu jemu tež pasport do Norwegskeje, wottuda dostał přeprošenje. Po tym dźěłaše w Zjednoćenstwje předewzaćow twarskeje stolarki, dale bydlejo we Waršawje.

W 1966 SB pře tworja SOR „Ekonomista" na sprawu operatiwneje wobkedźbowanja; po tym bu wona zakónčena. Pak Skowron měješe wobmjezowane wotjězdy zahraniske (tj. zakaz wotjězdow).

W 70. lětach dźěłodawar wuda Skowronej někotre jeho broszury wo organizaciji dźěła.

Kontakty z Markom Skuzu (kotrehož znajomy z jastwa) a Kazimierzom Januszom, tehdy skutkowarjemi ROPCiO, znowa wzachu na njeho kedźbnosć SB.

17. III 1978 bu zdobyty jako TW SB ps. „66" přez funkcionerja KS MO Lecha Wicherkiewicza, na zasadźe dobrowólnosće. Dał informacije wo Skuzu a prof. E. Lipińskim, a w IV 1980 peredał list dostaty wot b. zadružana Walenta Nowackeho z USA.

Njedóstał wuznamjenjenje za cyły čas sobudźěła. Jeho wjedźacy oficer podsmola, zo Skowron spěra politiku Gierka. Stanisław Potrzebowski, kotryž wopytał jeho w tutym času, zbjerajo materiały k doktoratu, rělacionowaše, zo Skowron měješe jara technokratiske nahlady, štož korespondowałoby ze spěranjom za Gierka.

Zemrě w 80. lětach (eksakta data njeznata).

Žórła

Archiwalne

IPN BU 01224/1032/CD1 Skowron Eryk s. Roberta ur. 1.05.1912 — materiały SOR „Ekonomista".

IPN BU 001121/2716/CD1.

IPN BU 00277/502/1 Teczka personalna TW „66".

IPN BU 00277/502/2 Teczka pracy Tajnego Współpracownika.

Literatura

Heska-Kwaśniewicz Krystyna Taki to mroczny czas. Losy pisarzy śląskich w okresie wojny i okupacji hitlerowskiej, Katowice 2004.

Tomasiewicz Jarosław Ugrupowania polityczne i organizacje społeczne w województwie śląsko-dąbrowskim, w: Rok 1945 w województwie śląsko-dąbrowskim, pr. zb. pod red. A. Topola, Katowice 2004.

Wacyk Antoni Jan Stachniuk…

Walczak Jan Generał Jerzy Ziętek, Katowice 1996.

Żerosławski Czesław Katolicka myśl o Ojczyźnie. Ideowo-polityczne koncepcje klerykalnego podziemia 1939–1945, Warszawa 1987.

Informacije Anny Kijek (dźowka), Jarosława Tomasiewicza a Stanisława Potrzebowskeho.

Bibliografija dźěłow Eryka Skowrona

Druki zwarte:

Dźwignie produktywności w przedsiębiorstwie, Warszawa 1973, wud. Zjednoczenie Przemysłu Stolarki Budowlanej.

Modele organizacji działalności badawczej, rozwojowej i wdrożeniowej, Warszawa 1974.

O zasadach współdziałania, Warszawa 1973.

Styl kierowania i efekty kierowania: zasady kierowania optymalnego, Warszawa 1973.

System szkolenia Zjednoczenia Przemysłu Stolarki Budowlanej, Warszawa 1972.

Wymogi optymalizacyjnego kierowania przedsiębiorstwem, Warszawa 1972.

Zintegrowany system informacji a kierowanie systemowe jako siły napędowe postępu, Warszawa 1972.

Přełožki (z němskeje rěče):

Feuerbach L. O istocie religii, Warszawa 1953, wud. PIW.

Priester E. Byłam w Korei, Warszawa 1951, wud. „Książka i Wiedza".