Podgórski Tadeusz „Jantar"

Tadeusz Podgórski "Jantar"

Naroźił so 15. IX 1919 w Zakroczymje, w dźěłaćerskej swójbje, kotraž přesydli so do Waršawy (na Wolu). Tam skónči w 1939 Techniko-železniske liceum, dóstawajo titul technika-mechanikarja. Skutkowaše w ZHP.

We septembrje 1939 přebywaše na skawtskim lěhwje, wottuda wróći so do Waršawy w X 1939. Započa dźěło jako dźěłaćer, runočasnje studowaše ekonomiju a sociologiju na konspiratiwnym UW.

Zwjaza so ze srjedźišćom „Zadrugi", wobdźělujo so na zetkanjach wokoliny „kosynierow". Sobudźěłaše z Tadeuszom Jędrzejewskim „Wszeborom". W 1941 je zwolencom přechada k aktiwnemu skutkowanju a po swójskej rělacy organizuje „Sprawjeńsku skupinu Zadrugi", rozwjazanu po něsto měsacach wobliću wopaka Stachnjuka. Móžno, zo tutón epizod ma zwisk z podobnej skutkownosću Roberta Grabowskeho „Radgasta", na což pak chybja bližše dokazy zwonka zhodnosće w času.

Publikowaše w podzemnych časopisach „Zryw" (organ Stronnictwa Zrywu Narodowego) a „Kadra" (organ Kadry Pólskeje Njewotwisneje).

W Waršawskim powstanju wojuje w Zhromadźenju „Radosław" (batalion „Miotła" pluton „Jerzyki"); wot 12. VIII batalion „Czata 49" pluton „Jerzyki"; wot 3. IX wotrězk „Sarna" kompanija por. „Szczęsnego" pluton „Jerzyki".

Přejdźe bojowy puć: Wola — Stare Město — kanaly — Srjedźměsto Sewjer — Srjedźměsto Juh. Dwójce raneny.

Do powstanja přijdźe w stopnju kpr. pchor.; w toku bojow awansowany na stopnj ppor.

Po kapitulaciji powstanja wuwjezeny do jatkowskeho lěhwa w Sandbostelu w Němskej.

Po wuswobodźenju přez wójska aliantow přez Belgisku a Francysku dosta so do Italije, hdźež zastupuje do II. korpusa, słužacy do 1946 w 2. Waršawskej pancerowej diwiziji we Wotrjedźe kultury a tłočenstwa. Zdobudźe tam prěnju radijowu nazhonjenosć.

Po demobilizaciji wosydli so w Bradfordźe (Wjelka Britanija), hdźež wreše a dźěłaše jako brusyrar. W 1948 zastupi do emigratiwneje Pólskeje socialistiskeje strony (PPS), postupnje awansujo w jeje strukturach hač do čłona Centralneho zahranicheho komiteta PPS. Publikowaše tež na łamach emigratiwneho tłočenstwa (m. dr. organa PPS „Robotnik"), něhdy wužiwajo pseudonym „Tadeusz Jantar".

W 1959 wobliću rozłama w emigratiwnej PPS spěraše stejišćo Adama Ciołkosza přećiwo stejišću Zygmunta Zaremby. W 1982 přewzaje funkciju předsydy Centralneho komiteta PPS.

Skutkowaše tež w emigratiwnych towaršnostnych organizacijach: Zwjazku pólskich dźěłaćerjow a rjemjeslnikow, a w Towarstwje pólskich kombatantow.

W lětach 1965–1985 bě redaktorom dźěłaćerskeho wotrjada Pólskeho rozhłosowišća Radia Wolna Europa w Mnichowje. Runočasnje wjedźeše dźěła Hłowneho komiteta PPS w RFN, wudawajo tež časopis tamnišeje PPS — „Przemiany". Jeho skutkownosć so wobdźěli na rozšěrjenju strukturow PPS w RFN, posylnjenych m. dr. skutkowarjemi solidarnostneje emigracije po 1981.

Wróći so do Wjelkeje Britanije na emeryturu, wosydlowajo so w Londonje, dale pak bě aktiwny w strukturach emigratiwneje PPS a samostatnostneje emigracije, stawajo so w 1986 wiceprezidentom Narodneje rady (emigratiwneje namastnje parlamenta) w Londonje. Zemrě na infarkt serca w Londonje 5. VIII 1986.

Pochowany na londonskim pohrjebnišću Putney Vale, pola hroba Adama Ciołkosza; na pohrjebnych swjedźenjach wobdźělichu so m. dr. Prezident RP na Wuchodźistwje Kazimierz Sabbat a předsydka Hłowneje rady PPS Lidia Ciołkoszowa. Pohrjeb měješe katoliski charakter, štož pósrjedźenje swědči wo dźělnym znajmjeńša wotchadźenju P. wot přesyzdźenjow młodosće. Dźerženje přez njeho kontaktow z někotrymi zadružanami (Jędrzejewski, Kwaterniak) měješe charakter zasadnje towaršnostny.

Mandźelski z Janinu Pijanku, dwě dźowce.

Žórła

Ciołkoszowa Lidia Wspomnienie o Tadeuszu Podgórskim, „Robotnik Mazowiecki" (předruk z „Przemiany" lěto XIII, nr 1 (96) nazyma 1986).

„Przemiany" wosebite wudaće, lěto XIII, nr 1 (96) nazyma 1986 (čisło wěnowane T. Podgórskemu).

Wacyk Antoni Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj., kserokopija w zběrkach awtora (tam citowany list P. k Wacykej).

Informacije Danuty Jędrzejewskeje-Szmek, Jacka Kowalskeho (email k awtorej), Wilhelma Kwaterniaka (list k awtorej).

www.1944.pl (strona Muzea Waršawskeho powstanja).

(c) Towarstwo za tradiciju a kulturu "Niklot"