Marchaj Czesław „Władybor"

Marchaj Czesław, syn Michała a Stanisławy rodź. Mulewicz, naroźił so 9. VII 1918 w Słomnikach. Jeho nan bě policajom.

Chodźeše do gymnazija w Kielcach.

W 1933 přesydli so hromadźe ze swójbu do Waršawy, hdźež jeho nan słužeše w Hłownej komendje PP. W 1939 skónči Statnu techniko-letyšćowu šulu z 1. lokatu, čož dał jemu stipendij za někotreho-tydźenske přebywanje w Parisu. Po wróćenju bu zaměstnjeny w Aerodynamiskim instituće při PW.

W septembrje 1939 ewakuowany hromadźe z personalom Instituta do Kowla, wottuda wróći so do Waršawy. Žiweše so z dorywneho wikowanja. W 1942 (abo 1940?) nawjazuje kontakt ze srjedźišćom Zadrugi, wosydlowajo so na Saskej Kępje, hdźež bydleše tež jeho předwójnski znajomy Józef Gałązka, kotryž znaše zadružanow.

Zezna so m. dr. z Janom Stachnjukom, stawajo so zwolencom jeho nahladow. Hromadźe z Damazym Tilgnerom produkowaše spirit z bimbra, kotrehož nelegalna prodaja bě jednim z jeho žórłow zhrjebanja, a tež žórłom pomocy za zadružnu wokolinu. Spěraše m. dr. lěkowanje Józefa Kowalczyka „Sławbora". Přiwzaše mjeno „Władybor".

Sta so čłonom Stronnictwa Zrywu Narodowego, wobdźěli so na kolportažu časopisa „Zryw".

Skónči podchorążówku ZWZ-AK (kpr. pchor., ps. „Bor"), dóstajo přidźěl k wuwědej; po tym wukonjowaše za AK wuwědowe nadawki (hłownje wobkedźbowanje wokrjesa letyšća na Gocławje we Waršawje). Chodźeše tež na konspiratiwne zajeća Fakulty filozofije UW. We waršawskim bydleńku jeho mandźelnicy Janiny Bartlakowskeje wotměwachu so wukubłowanske zetkanja zadružneje młodźiny.

W 1943 zajaty wot Němcow; ćeknje z transportu. Spočatnje chowa so we Waršawje, po tym wotjědźe do Kazimierza, hdźež přebywaše do kónca němskeje okupacije, přetorhajo wšitke organizatoriske kontakty.

Po wuhnaću Němcow přesydli so do Lublina, hdźež wjeze mandźelstwo a dźěłaše jako žurnalist w tydźeńniku „Wieś". W 1945, po krótkim přebywanju w rozeničlenej Waršawje, přijědźe do Sopota, hdźež započa dźěło jako nawoda transporta we Towarstwje „Wspólnota Morska". Runočasnje porjeducy porjuceny němski jachet a organizuje Yacht Club. Dźerži kontakty ze zadružnej wokolinu, ale su wone hłownje towaršnostne; wěnuje so předewšěm žeglarstwu.

W 1949 zajaty pod přiwzaću pospyta ćeka z kraja. Přewjezeny do Waršawy, jaty m. dr. na Koszykowej w celi z Janom Stachnjukom, a po tym na Rakowieckej w celi, hdźež přebywachu wotsudźeni na karu smjerće. UB pospytaše najskerje zawjesć jeho sprawu do procesa Jana Stachnjuka, a tutón — wjazać z planowanym procesom Widego a Gomułki; pak so wot tutych planow rezignowa. Marchaj bu přewjezeny do Gdańska, hdźež w 1950 bu wotsudźeny na 18 měsacow jastwa za pospyt ćeka (nepriznał so, ale priznali so druzy domněwani wobdźělnicy).

Po wotsedźenju cyłeho wotsudka, wobliću zakaza bydlenja na Wybrzežu, wróći so hromadźe ze swójbu do Waršawy, hdźež wjedźeše priwatnu šwjećernju produkujacu předmjety z plastiki; runočasnje skutkowaše w Pólskim žeglarskim zwjazku, hdźež po přemjenach 1956 docpě funkciju wiceprezidenta. Jako žeglar docpě wulke sportowe wuspěchi, m. dr. dobywajo w 1956 mjezynarodne regaty w klasy Finn w Sopoće.

W 1957 wozjewi Teorię żeglowania, přiručku mnohokrótce wospjetnje wozjewjenu a přełožowanu na cuze rěče (m. dr. jendźelsku a rusku).

W aprylu 1960 zwerbowany k sobudźěłu z wuwědom MSW, přiwzaće ps. „Jan II".

Zakładnym motiwom bě prócowanje wo dóstanjenje pasporta trěbneho za pokročowanje sportoweje karjery w žeglarstwje, a tež zmóžnjacy započatk wědomostneje karjery. Zajim za jeho knihu zawinjowaše proponowanje wotjězda na wědomostny pobyt w Southamptonje (Wlk. Britanija), čož bě njemóžne bjez pasporta. Dawane informacije wo wosobach z wokoliny běchu wšitkomne pozitiwne za nich, a wopřijachu, kaž so zda, sprawy powšitkomnje znate w tutej wokolinje. Dawaše tež informacije wuwědowskeho charaktera z pozemka Wlk. Britanije. Za čas sobudźěła njebě płaćeny, ale MSW spěraše jeho prócowanja wo pasport. W lětach 1962–1969 bě zastupnikom Pólskeho žeglarskeho zwjazka w YIRU (dźensa World Sailing).

W 1967 wotjědźe znowa do Southamptona, hdźež dźěłaše na tamnišej uniwersiće. Wozjewi rjad dźěłow z teorije twarjenja a wužiwanja žaglowych łódźow; bě konsultantom při twarjenju mórskich regatowych jachetow (Lionheart, Puchar Ameryki 1980), a při zwěstkowanjach we sprawach mórskich katastrof žaglowcow.

W februaru 1971 w zwisku ze wotpokazom wróćenja do kraja a njepřećelosću k PRL (čož MSW zwěsći m. dr. ze žórłow agenturalnych a z perlustracije korespondencije) bu wuwzaty ze syće agenturalneje.

W 1970 dosta politiski azyl w Wlk. Britaniji. Wo swojim sobudźěle z wuwědom PRL informowaše britanske wosebite słužby a organy Knježerstwa RP na Wuchodźistwje. Najskerje to so wobdźěli na dóstanje wot njeho politiskeho azyla. Dosta tež britansku staćanskosć, ale nihdy njerezignowa z pólskeje.

W 1990 přejdźe na emeryturu a wosydli so we Francyskej (Gaskonia), hdźež posedźeše farmu. Dale wuhłosowaše přednoški dot. problematiki žeglarstwa, jako mjezynarodny žeglarski awtoritet, přeprošeny přez instituty zaběracy so z tutej tematiku.

W 2012 wróći so na stajnje do Pólskeje, wosydlowajo so we Waršawje.

Wuznamjenjeny Křižom AK a Medalom Wojska.

Mandźelka Janina rodź. Bartlakowska, syn Marcin, naroźeny 1946.

Zemrě 21. julija 2015 we Waršawje.

Žórła

Archiwowe

IPN BU 001121/597/J Teczka personalna TW ps. „Jan II".

Rozmowa z Czesławem Marchajem (ur. 9 VII 1918 w Słomnikach) b. członkiem Stronnictwa Zrywu Narodowego, żołnierzem (kpr. pchor.) AK, zadrużaninem („Władybor"). www.niklot.org.pl.

Literatura

Lissowski T. (red.) Janka Kłopocka, Warszawa – Koźmin 2014.

Wacyk A. Jan Stachniuk 1905–1963. Życie i dzieło, t. I 1976, t. II 1978, t. III 1984, mps powj., kserokopija w zběrkach awtora.

Zysk J. Życiorys wiatrem pisany. Wywiad rzeka z Czesławem Marchajem, Warszawa 2013.