Juszczak Franciszek „Przemysław"

Franciszek Juszczak, syn Michała a Marii rodź. Politańska, naroźił so 14. VIII 1907 w Białej, pow. Brzeziny. Nan bě murjerjom.

W 1923 přesydli so na stajnje do Łódźe.

Dźěłajo skónči w 1926 šěsć klas wječorneho gymnazija.

Wot 1926 do IV 1943 dźěłaše w łódźskej Choreje kasy.

W III 1939 na dowolu w Poroninje zezna so z Bogusławom Stępińskim, kotryž zapózna jeho z idejemi Zadrugi. Po wróćenju do Łódźe nawjaza kontakt z tamnišej zadružnej wokolinu, animowanej přez Stępińskeho (m. dr. Ewa Kwiecińska-Szajner „Dobroniega", Lucjan Kieszczyński). Něhdy tuta wokolina zhromadźowaše so pola njeho w domje. Lěto 1939 zezna so z Janom Stachnjukom za čas jeho wopyta w Łódźi.

We septembrje 1939 dosta so do Waršawy, hdźež wobliću njepřijěća jeho do wójska (njebě wukubłany) zastupi do jedneho z Dobrowólnych dźěłowych batalionow, hdźež słužeše do kapitulacije města, a po tym wróći so do Łódźe, dale dźěłajo w Choreje kasy.

Wot nazymy 1939 wobdźěla so w konspiratiwnej skupinje Stronnictwa Pracy (frakcija b. skutkowarjow NPR, pozdźišeho „Zrywa") wjedźenej přez Bogusława Stępińskeho, hromadźe z Kieszczyńskim Lucjanom, Kwiecińsku Ewu (Szajner, „Dobroniega"), Szczepaniakom Stanisławom („Dobrowiest"). Skupina wjedźeše m. dr. radijowy přesłuch (z eksemplarja radia schowaneho přez Stępińskeho) a zběranje informacijow wužitnych za podzemje, m. dr. spisowanje adresow folksdojčow. Tuta skutkownosć traješe tež po zajeću Bogusława Stępińskeho (1940), wjedźena přez Szczepaniaka. Wjedźachu tež kolportaž „Zrywa", kotrehož eksemplarje z Waršawy přiwoźeše Szczepaniak, a diskutowachu teze „Zadrugi", wužiwajo m. dr. eksemplarje „Dziejów bez dziejów" přiwoźenych přez Szczepaniaka. Nawjazachu tež kontakt (w 1940) z mału skupinu dźěłaćerjow sympatizujacych z SP zhromadźenej wokoło dźěłaćerja łódźskeje fabriki Eiserta, Zbigniewa Kucharskeho („Unidróg"), kotryž bu sympatikom „Zadrugi".

W IV 1943, wobliću strach jeća (po wpadnyću znajomeho łódźskeho skutkowarja PPR), přizjewi so do firmy „Krümpelmen" (podležacej Todt Organisation), z kotrej wotjědźe na roboty do Volyna, wottuda ćeknje wužiwajo frontowu zamotanu situaciju. Po wróćenju do Łódźe a (wobliću informacijow, zo jeho pyta Gestapo) přizjewjenju so znowa do Todt Organisation pod kódźnym mjenom, bu pósłany hromadźe ze stronu přimusowych dźěłaćerjow do Italije, hdźež dźěłaše při twarjenju fortifikacijow. Wottuda ćeknje w III 1944 ze skupinu Polakow a wróći so do Łódźe.

W I 1945 w Łódźi zaměstni so w MO jako zarjadniski dźěłaćer, hdźež słužeše do VI 1946. Po tym dźěłaše jako wuměłski dźěłaćer.

W I 1946 powtorny raz přijaty do MO.

Wot 1945 čłon PPR, po tym PZPR.

Po 1945 kontaktowaše so ze zadružnu wokolinu w Łódźi. W 1946 a 1947 wotměchu so někotre zetkanja tuteje wokoliny w Łódźi wěnowane perspektiwam skutkownosće w nowych wuměnjenjach; wobdźělichu so w nich m. dr. Jan Stachnjuk (kotryž w 1946 wjacekrótce dojězdźowaše do Łódźe), bratraj Edmund a Zbigniew Kucharski, Bolesław Stępiński (bratr Bogusława) a Bogusław Stępiński po wróćenju do Łódźe we septembrje 1946. Juszczak wědźeše wo tym a njeměldowaše swojim přełožnikam.

Wobliću wuwjedźenja na swětło tutych faktow a tež zatajenja wobdźělenja w Zadrudze w personalnej anketce, J. bu w 1949 přesłuchany na tute wokolnosće, wujasnjowajo, zo tuta wokolina bě jenož skupinu samowukubłanja. W XII 1949 pósła próstwu wo wuswobodźenje z rjadow MO.

W II 1950 bu suspendowany a po tym w IV 1950 disciplinarnje wuswobodźeny ze słužby.

Dźěłaše po tym w rozdźělnych dźěłowych kooperatiwach na městnach srjedźneho stopnja; wot VI 1959 w Předewzaću elektriskich robotow „Elektromontaż" w Łódźi jako ekonomist.

Mandźelski z Helenu rodź. Sztark, dźěći Urszula a Samuel.

Žórła

IPN Ld 0231/273/CD/1 Akta personalne funkcjonariusza MO Juszczak Franciszek.

IPN 00231/153 t. 1 Informacja o „Zadrudze".

Kieszczyński Lucjan Pamiętnik z lat młodzieńczych wrzesień 1936 – styczeń 1945, Warszawa 1996.