Sadkowski Zbigniew „Krak"

Zbigniew Sadkowski, syn Teofila a Zofii z Gołębiowskich, naroźił so 20. I 1910 w Pětrohrodźe, we swójbje inteligenckej. W 1912 hromadźe ze swójbu wróći so do Waršawy, hdźež jeho nan dźěłaše jako wučer matematiki, a wot 1915 wjedźeše swójske gymnazij (Realne gymnazij Teofila Sadkowskeho).

Zbigniew Sadkowski zakónči tute gymnazij w 1927, po tym zastupi na Hospodarsko-politiski fakult Uniwersity Adama Mickiewicza w Poznanju. Za čas studijow staje so skutkowarjom Wšepólskeje młodźiny a Lěhwa wulkeje Pólskeje (OWP), a po tym Narodneje strony (SN).

W 1935 wustupi ze SN. Sobudźěłaše po tym ze Zdzisławom Stahlom, skutkowarjom Zwjazka młodych narodowcow (ZMN, zaregistrowany w 1934, pozdźišo jako Narodno-statne hibanje do 1939), kadrowej organizaciji prócowacej so wo syntezu pólskeje narodneje ideje z tradiciju Piłsudskeho.

W 1935 přesydli so do Waršawy, hdźež dźěłaše w časopisu „Wieczór Warszawski" do IX 1939.

W 1938 zwjaza so ze srjedźišćom „Zadrugi", w kotrejž publikowaše nastawki jako „Zbigniewski" a (po Wacyku, hl. niže) „Witold Drzewica Mojsiejewicz".

Na kóncu 1938 abo nalěto 1939 nawjazuje kontakt z pólskim wuwědom, bu wukubłany, ale njedosta hišće přez wuńdźenje wójny žanych konkretnych nadawkow.

Po rělacy Wacyka měješe w 1938 wopušćić zadružnu wokolinu hromadźe z dr. Sabinu Różycku. Ale Jan Stachnjuk wobkrući fakt dźerženja z nim kontaktow w času okupacije a podawanja přez Sadkowskeho informacijow dot. mjenjenjow wo Zadrugje funkcionowacych w kruhach podzemja. Móžne potajkim je, zo wuńdźenje ze wokoliny bě pózdane, wobliću zwjazanja so z wuwědom, kotryž zawěsće nakładaše wěste wobmjezowanja na towaršnostne dźěło swojich sobudźěłaćerjow.

W septembru 1939 njebě mobilizowany. Wopušći Waršawu 6. IX, podajo so hromadźe ze schopnymi za boj mužami na wuchod (po radijowym apelu płk. Umiastowskeho), hdźež měli być wzaći do nowo tworjenych jednotkow. Do Waršawy wróći so na započatku oktobra 1939. Krótko dźěłaše we wotrjedźe ewidencije luda Zarjadnistwa m. st. Waršawy, wottuda dóstaše druki wužitne k wuhotowanju fałšiwych dokumentow. Po tym dźěłaše w konspiratiwnym Departamenće informacije a tłočenstwa Delegatury knježerstwa na kraj (wužiwajo fałšiwe dokumenty na mjeno „Barański"). Bjezposrjedźnje podleživaše Kiryłej Sosnowskemu („Konrad"), nawodźe Sekcije informacije a propagandy w tutym Departamenće. W ramach swojich winowatosćow skontaktowaše so z emisarjemi Knježerstwa RP w Londonje, mjez nimi z Jerzym Lerskim („Jur"), a wjerojatnje z Janom Karskim. Rjadowaše tež nastawki za „Bulletin informacyjny".

W prěnich měsacach 1943 (na wěstosć před połojcu apryla 1943) napisa dźěło Honor i Ojczyzna (wud. konspiratiwne, Waršawa, junij 1943), kotrež wopisowaše wójnsku snadu pólskeho towaršnostneho dźěła w l. 1939–1942. Dźěło wopřija tež kapitl wo postawje židowskeje towaršnosće naprěmu wójnskej woprawdźitosći. Wopřijate su tam tež postulaty přichodnych hranicow Pólskeje, rozšěrjeneje wo Pruskej Wuchodnu, Gdańsk, Pomorje Zapadne a Šleski Opolski, a wupokazanja Němcow z njej.

Bydleńko jemu znate ze „Zadrugi" Sabiny Różyckeje při ul. Leszczyńskiej 8 we Waršawje bě wužiwane jako lokal IV Rejonu AK Waršawa Srjedźměsto a Delegatury knježerstwa, a městno wuwjedźenja radijoweho naposłucha. Po peredanju swójbu měješe tam tež być radijostacija.

Wobliću wěrohodneho přiwzaća wo dekonspiraciji tutoho lokala Sadkowski so tam pokaza 13. XI 1943 z cilom jeho ewakuacije, čehož njedósta wuwjesć před policiskim časom, tuž přenocowaše w lokalu. Rano přińdźe Gestapo, Sadkowski přiwza boj (w bydleńku bě bróń), w kotrymž zahyna, zastrjeleny přez funkcionarjow Gestapa hromadźe ze Sabinu Różycku w dnju 14. XI 1943. Z njeznatych přičin rezignowaše z móžnosće ćeka přez wuńdźenje na třěchu, z čehož wuspěšnje wužiwał syn hospodynje (Z. Czajkowski-Dębczyński 1926–1999).

Za čas II. swětoweje wójny zahynychu tež dwajaj jeho bratraj: Jerzy (1912–1939 — podporučnik 15. pp, w njeznatych wokolnosćach) a Stanisław (plut. pchor. AK, słužeše w batalionje „Zośka", padny we Waršawskim powstanju 22. VIII 1944).

Literatura

Grott B. Dylematy polskiego nacjonalizmu, Warszawa 2014 (s. 205–206 wo ZMN).

Lerski Jerzy Emisariusz Jur, wud. 4, Warszawa 1989 (s. 114 — z mylnej informaciju wo wokolnosćach smjerće).

Sadkowski Zbigniew Honor i Ojczyzna, opr. a awtor zachodneho dźěla Wiktor Jerzy Kobyliński, Warszawa 2014.

Stachniuk Jan Człowieczeństwo i kultura, wud. 2, Wrocław 1996 (s. 5–6).

Wacyk Antoni Jan Stachniuk. 1905–1963. Życie i dzieło, Wrocław 1974, mps powj. (originał w zběrkach BUJ).