Jakubowski Teodor „Wodzibor"

Jakubowski Teodor, syn Antoniego a Zofii z Miętkowskich, naroźił so 27. V 1924 we Waršawje, w robotnikowej swójbje (nan bě ślusarjom). Chodźeše do mechaniskeho gymnazija im. Konarskeho we Waršawje (Wola).

Na započatku okupacije organizuje konspiratiwnu skupinu (m. dr. z Romualdom Luterkom), z kotrej zastupuje do Šěrych Šeregow, a w 1940 nawjazuja kontakt ze srjedźišćom Zadrugi (přez Kazimierza Majewskeho, kolegu z gymnazija im. Konarskeho). W 1941 J. hromadźe z kolegami ze skupiny zastupuje do Kadry Pólskeje Njewotwisneje, wužiwajo tam pseudonym „Todek". Wužiwany přez njeho we wokolinje Zadrugi pseudonym „Wodzibor" so njepřijě, hačrunjež wužiwaše jeho w kontaktach ze zadružanami tež po wójnje. Wojuje w stworjenych w 1942 bojowych wotrjadach „Perkun", tworjacych elitarnu dźěl KPN wužiwanu k běžnemu boju. Wobdźěluje so m. dr. na rozbrojeńskich a eksprorpriaciskich akcijach. Za čas jednej z tutych akcijow w 1943 zhinje folksdojčka (uderjena přez kolegu J.); we druhej J. zastreła njeidentifikowaneho předewzaćela, kotryž strjeleše do sobu-wobdźělnika akcije (Zbigniew Chwalbogowski, raneny, zemrě). Obě tute podawkaj budźetej wužiwanej přećiwo njemu přez komunistiski sud.

J. zastupuje po swójskich informacijach w 1942 do Stronnictwa Zrywu Narodowego (material SB staji tutu datu na 1943).

Runočasnje cyły wopisany čas dźerži kontakt z Janom Stachnjukom.

W měrcu 1943 zadružan Henryk Rybka proponowaše Ryszardej Remiszewskemu likwidaciju čołowych skutkowarjow „Zadrugi", motywujo to přesyzdźenjom, zo njeidentifikowana katoliska organizacija, kotraž jemu to proponowała, po wójnje dóńdźe k mocojstwu a wěsće wuznamjenja wukonjerjow. Remiszewski informowaše wo tym J., kotryž po wěstosći wo prawdosći jeho słowow zabi (zaduši) H. Rybku w Podkowje Leśnej, w wobstajenju Z. Chwalbogowskeho, K. Majewskeho a R. Remiszewskeho.

Tuta zdaniwosć wpływowaše na přechodne přetorhnjenje kontaktow z J. Stachnjukom, kotryž waroweny druhimi kanalami wo atentaće na sebje změni po tym fakce městno bydlenja.

Głosowane přez J. zadružne nahlady běchu zawěsće přičinu zastrjelenja jeho přez wojaka (najskerje) NSZ nalěto 1944 we Waršawje; pospyt zabića jeho (zastrjel z bliskeje wotdaleńśće do hłowy) bě njewuspěšny, raneny přežiwi.

W meji 1944 awansowany přez KG KPN na stopnj ppor., ale tutón awans njebě připóznaty přez AK.

We Waršawskim powstanju J. wojuje w rjadach KPN (3. kompanija w Zhromadźenju mjr. Bartkiewicza), je nawodu plutonu. Awansowany na stopnj plutonoweho pchor. (leg. AK 1713). Bě raneny. Wuznamjenjeny Křižom walecznych.

Po kapitulaciji wuwjezeny do jatkowskeho lěhwa w Němskej.

W aprylu 1945 lěhwo bu wuswobodźene přez ameriske wójska; po wuswobodźenju přejědźe přez Francysku do Italije, hdźež zastupuje do II. korpusa WP we Italiji (gen. Andersa), hdźež słuži w žandarmeriji w stopnju plutonoweho. W 1946 wotjědźe z Neapola do Anglije.

Do kraja wróći so w januaru 1947. Krótko dźěłaše w ZHP, po čimž skónči kurs nawodow ChC, a do zajeća dźěłaše jako inspektor w PDT.

Zajaty w 1949 w zwisku z přepytowanjom dot. Jana Stachnjuka a „Zadrugi". W toku přepytowanja wuškódźichu jemu słuch w jednym wuchu. Wobwinjeny z art. 225 par. 1 KK (2 morderstwa, jedno sobu-wobdźělenje na morderstwje) a art. 259 KK (rubniske nadběhi). Wobwinjenje wopřija wyše mjenowane skutki wuwjedźene přez J. w ramach boja z němskim okupatorom; rozsudźejo wo morderstwje Henryka Rybki sud nje wzaše do wobacha wujasnjenjow wobwinjeneho ani politiskeho konteksta sprawy. Bě sudźeny w jednym procesu z Janom Stachnjukom, Bogusławom Stępińskim a Janinu Kłopocku.

Bu wotsudźeny wotsudkom Wojewódskeho suda za m. St. Waršawy w dnju 9. julija 1952 na zhromadnu karu 12 lět a 6 měsacow jastwa (po nałožowanju postanowjenjow wo amnestiji z 1947).

Wotbywaše karu w OPW Piechcin, hdźež (po hodźinach dźěła) studowaše marksistisku literaturu, deklarujo so před sobu-jatkami jako marksist. Jeho zadźerženje (dwójce informowaše wo planowanych ćekach jatkow, bě winowaty, njepijěšejo a njekurješe) wzaše na njeho kedźbnosć funkcionerow. Bu zdobyty k sobudźěłu za čas wotbywanja kary (1. III 1956) jako TW „Dalemir". SB wužiwaše jeho k rozpracowanju wokoliny swědkow Jehowy; k tutomu cilej přewjezechu jeho do Poznanja, hdźež w tamnišim arešće zezna so ze tam přebywajacym skutkowarjom sekty, zdobywajo jeho dowěru. Po wuńdźenju z jastwa (1956) dale skutkowaše w sekće, dźěłajo runočasnje we Waršawje jako ślusar-nawódny. Přez někotre měsacy w 1959 bě etatowym skutkowarjom sekty (zhodźi so na to na próstwu oficerja SB, ličaceho na lěpši přistup TW k informacijam), dóstawajo wot SB měsačnu pensiju, přesahowacu jeho pensiju ślusarja. To bě jeho wuměnjenje tak daloko sahaceho wobdźělenja. W 1959 dał informacije wo wokolinje Kazimierza Majewskeho (b. wojaka AK), hdy jedyn ze sobu-wobsedźerjow Majewskeho proponował jemu wobdźělenje na wuwjezenju z kraja měnitnje pokradnjenych přez M. wobrazow. Někotre wosoby z tuteje wokoliny znaše z konspiracije.

W 1960 nakupi 0,5 ha zemje we sydlišću Pieńków pola Waršawy, hdźež wutwari dom, bydlejo tam do smjerće. Wjedźeše farmu prosićow a kurow, docpě wažne financne zwyški. Okazionelne přepytanje wuwjedźene přez SB w tutych lětach njepokaza, zo by wjedźeł jakukulwiek politisku skutkownosć, pak wotpokazachu jemu pasport w 1966.

Spěraše Jana Stachnjuka w poslednim času jeho žiwjenja. Spěraše financnje twarjenje jeho hroba (z iniciatiwy J. Kłopockeje) na Pohrjebnišću Powązki Wojskowe we Waršawje.

Wot započatka 90. lět kontaktowaše so z Andrzejom Wylotkom a Tomaszom Szczepańskim. Deklarowaše prócowanje wo wobnowjenje zadružneho hibanja a peredaće na to dźěla swojeho majetka. Spěraše financnje nastate w 1990 wudawatelstwo „Toporzeł". Skontaktowa so tež ze wokolinu Eleonory Noszczyńskeje, kotruž pak hódnoći kritisce, přetorhnujo kontakt (1997).

T. Szczepańskemu peredał dźěl schowanych přez sebje knihow. W rozmołwje z nim w 90. lětach wupraji, zo po wuńdźenju z jastwa zrozumi, zo dyrbi měć pjenjezy, zo by w přichodźe wobnowił „Zadrugu", a tute pjenjezy spytaše w PRL zdobyć wšitkimi wašnjemi.

Zhinje w Pieńkowje w awtowym njezboźu 4. měrca 2000. Pochowany na Pohrjebnišću Wólka Węglowa we Waršawje.

Mandźelski z Danutu rodź. Kisiel, měješe z njej dźěći: Rosław (naroźeny 1965) a Ludana. Druhe dźěći: Halina (naroźena 1962).

Žórła

Archiwum IPN Waršawa: IPN BU 1010/10581 (akta pasportowe z 1966); IPB BU 00945/869 (mikrofilm — akta TW „Dalemir"); IPN 507/398.

List J. k M. S. Czarnowskemu z 18. III 1997, ksero w zběrkach awtora.

List J. k E. Noszczyńskej z 7. IV 1997, w zběrkach awtora.

IPN 00231/153 t. 1, k. 1–30 (Informacja o „Zadrudze", z 21. IV 1950).

Dokumenty z procesu Jana Stachniuka i towarzyszy, „Trygław" 5/2001.

Kledzik M. Zgrupowanie AK mjr Bartkiewicza, Warszawa 2002.

Radzymińska J. Zawsze niepodlegli, Wrocław 1991.

Informacije: Haliny Jakubowskeje-Wrzosek, Kazimierza Majewskeho. Informacije swójske awtora.